{"id":907,"date":"2011-05-03T15:05:37","date_gmt":"2011-05-03T12:05:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=907"},"modified":"2017-05-11T22:48:14","modified_gmt":"2017-05-11T19:48:14","slug":"basmakalip","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=907","title":{"rendered":"Basmakal\u0131p"},"content":{"rendered":"<p>Genel anlamda sinema \u00f6zelde de t\u00fcrk sinemas\u0131 \u00e7ok \u00e7ekmi\u015ftir \u2013hala da \u00e7ekmektedir-\u00a0 basmakal\u0131p karakterlerden. Televizyon dizilerinde b\u0131kmadan konu\u015fup duran, hatta s\u0131rf reyting y\u00fckselsin diye ba\u011f\u0131ran, a\u011flayan kavga eden karakterlerin \u00e7o\u011fu neden hep basmakal\u0131p olur? Bu soruyu sormadan \u00f6nce basmakal\u0131p nedir diye sormal\u0131y\u0131z belki de&#8230;<\/p>\n<p>Basmakal\u0131p, stereotip demektir. Yani i\u00e7inde bulundu\u011fu durum ne olursa olsun ayn\u0131 \u015fekilde davranan, tepkileri \u00f6nceden kestirilebilir, i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fma nedir bilmeyen ve \u201cbirileri taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011fu\u201d her halinden belli olan karakterdir. Stereotipler kafalar\u0131m\u0131zdaki \u015fablonlar\u0131n bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r. \u00d6rnekleri saymakla bitmez: Zalim kral, koku\u015fmu\u015f politikac\u0131, tecav\u00fczc\u00fc din adam\u0131, alt\u0131n kalpli fahi\u015fe, entrikac\u0131 kay\u0131nvalide (bu belki de \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 kad\u0131n olan dizi yazarlar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ok sevdi\u011fi bir basmakal\u0131p, tahminimce kendi kaynanalar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp yaz\u0131yorlar), sosyopat polis, dalg\u0131n bilimadam\u0131 vs. vs.<\/p>\n<figure id=\"attachment_1670\" aria-describedby=\"caption-attachment-1670\" style=\"width: 300px\" class=\"wp-caption alignleft\"><a href=\"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/wp-content\/uploads\/2011\/05\/stereotype.jpg\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"size-full wp-image-1670\" src=\"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/wp-content\/uploads\/2011\/05\/stereotype.jpg\" alt=\"Her durumda ayn\u0131 tepki: Stereotipler\" width=\"300\" height=\"275\" \/><\/a><figcaption id=\"caption-attachment-1670\" class=\"wp-caption-text\">Her durumda ayn\u0131 tepki: Stereotipler<\/figcaption><\/figure>\n<p>Bu basmakal\u0131plar\u0131n hemen hemen hepsi ger\u00e7ek ya\u015famlar\u0131m\u0131zdaki \u015fablonlar\u0131m\u0131z. Bu \u015fekilde bak\u0131nca anl\u0131yoruz ki insan beyni ger\u00e7ekten ilgin\u00e7 bir \u015fey. \u015eablonla\u015ft\u0131rma insan beynine b\u00fcy\u00fck bir kolayl\u0131k sa\u011fl\u0131yor. Senarist beynine de ayn\u0131 kolayl\u0131\u011f\u0131 sa\u011fl\u0131yor olmal\u0131 ki i\u015fleri haftada y\u00fcz dakikaya varan b\u00f6l\u00fcm senaryosu yeti\u015ftirmek zorunda olan yerli dizi yazarlar\u0131 Ferhunde\u2019leri, Polat Alemdar\u2019lar\u0131 yarat\u0131yor.<\/p>\n<p>\u201cAmca, sizi babam kadar \u00e7ok sevdim, biliyor musunuz benim babam yok\u201d ya da \u201cAnnen bir melekti, yavrum\u201d diyaloglar\u0131n\u0131 sarfeden karakterleri g\u00f6z\u00fcn\u00fczde canland\u0131r\u0131n. Bu basmakal\u0131p karakterler \u00f6ylesine \u00e7ok kullan\u0131ld\u0131 ki art\u0131k mizah malzemesi oldular. Basmakal\u0131p karakter yazma e\u011filimi (siz ona hastal\u0131\u011f\u0131 da diyebilirsiniz) sadece \u00fclkemizde yok elbette. \u00d6zellikle senaristler \u201cahlaks\u0131z din adam\u0131\u201d ve \u201calt\u0131n kalpli fahi\u015fe\u201d stereotiplerini \u00e7ok severler. D\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn ki bir insan, \u00e7evresine ahlak konulu vaazlar verirken kimsenin g\u00f6rmedi\u011fi ba\u015fka bir ya\u015fama daha sahiptir. Bu ya\u015fam\u0131nda ya alkol, ya seks ya da para pul d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7inde ya\u015fay\u0131p gitmektedir. Buna benzer bir haber yakalayan haberci de bu \u015fablonu de\u011ferlendirir ve haberi asla ka\u00e7\u0131rmaz. Sekiz s\u00fctuna man\u015fet giriverir. Kitleler de \u00f6nceden t\u00fcketip, tad\u0131n\u0131 bildi\u011fi bu \u00fcr\u00fcn\u00fc kolayca hazmeder. T\u00fcrk sinemas\u0131nda da \u00e7ok kez rastlayabilece\u011finiz gibi b\u00fct\u00fcn travestiler alt\u0131n kalplidir asl\u0131nda. Kasl\u0131, iri yar\u0131 bir surattan akan bir makyaj\u0131n alt\u0131ndaki g\u00f6z ya\u015flar\u0131, sinemac\u0131 i\u00e7in muhte\u015fem bir malzemedir. Mesela e\u015fcinsellere ve e\u015fcinselli\u011fe kar\u015f\u0131 olan, d\u00fc\u015fman olan her sinemasal karakter asl\u0131nda gizli bir e\u015fcinseldir. Bunu ger\u00e7ek hayat i\u00e7in de d\u00fc\u015f\u00fcnebilirsiniz. Bir insan bir duruma bir fikre kar\u015f\u0131 duruyorsa, asl\u0131nda gizliden gizliye o \u015feye taraftard\u0131r. Bir yar\u0131-ayd\u0131n i\u00e7in ne bulunmaz bir hazine! Bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131n\u0131 bir kez yakalad\u0131 m\u0131 yar\u0131-ayd\u0131n dedi\u011fimiz ki\u015fi, kendini varl\u0131\u011f\u0131n ve evrenin b\u00fct\u00fcn s\u0131rlar\u0131n\u0131 ke\u015ffetmi\u015f gibi hissediverir. Bu arada yanl\u0131\u015f anla\u015f\u0131lmas\u0131n yukar\u0131da sayd\u0131\u011f\u0131m konularla ilgili bir fikir beyan etmiyorum aman ha! Yoksa kar\u015f\u0131 duruyor gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm konuyla ilgili bir su\u00e7lamayla y\u00fczy\u00fcze kalabilirim! Ben hi\u00e7 bir \u015feye kar\u015f\u0131 de\u011filim efendim.<\/p>\n<p>Yar\u0131-ayd\u0131n i\u00e7in basmakal\u0131p ama bir o kadar da haval\u0131 iki entelekt\u00fcel \u201ctema\u201d vard\u0131r. Bunlar:<br \/>\n1-\u00a0\u00a0\u00a0 Yerle\u015fik ahlak yarg\u0131lar\u0131n\u0131n iki y\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc (yani malumunuz tecav\u00fczc\u00fc din adam\u0131 ve alt\u0131n kalpli fahi\u015fe)<br \/>\n2-\u00a0\u00a0\u00a0 \u00c7a\u011fda\u015f toplumlarda insan\u0131n yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131.<\/p>\n<p>Bu basmakal\u0131p fikirler malesef ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n ger\u00e7ek durumlar\u0131na ve karakterlerine \u00e7o\u011fu kez uymaz. Konu e\u011fer insan ise, b\u00fct\u00fcn indirgemeci yakla\u015f\u0131mlar \u00e7uvallamaya mahkumdur. Bu y\u00fczden senaryo yazarken stereotip de\u011fil de arketip yazmak laz\u0131m diyoruz.<\/p>\n<address><span style=\"color: #888888;\"><em>Bu yaz\u0131 Filmaras\u0131 dergisinin \u015eubat 2011 say\u0131s\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/em><\/span><\/address>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Genel anlamda sinema \u00f6zelde de t\u00fcrk sinemas\u0131 \u00e7ok \u00e7ekmi\u015ftir \u2013hala da \u00e7ekmektedir-\u00a0 basmakal\u0131p karakterlerden. Televizyon dizilerinde b\u0131kmadan konu\u015fup duran, hatta s\u0131rf reyting y\u00fckselsin diye ba\u011f\u0131ran, a\u011flayan kavga eden karakterlerin \u00e7o\u011fu neden hep basmakal\u0131p olur? Bu soruyu sormadan \u00f6nce basmakal\u0131p nedir diye sormal\u0131y\u0131z belki de&#8230; Basmakal\u0131p, stereotip demektir. Yani i\u00e7inde bulundu\u011fu durum ne olursa olsun ayn\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[75,62,35,36,34,155],"class_list":["post-907","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-senaryo","tag-elestiri","tag-ilginc","tag-senaryo","tag-senaryo-yazarligi","tag-sinema","tag-stereotip"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/907","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=907"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/907\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1671,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/907\/revisions\/1671"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=907"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=907"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=907"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}