{"id":355,"date":"2009-10-04T11:49:41","date_gmt":"2009-10-04T08:49:41","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=355"},"modified":"2017-05-11T19:35:13","modified_gmt":"2017-05-11T16:35:13","slug":"arthur-c-clarkedan-bir-oyku-ambrosia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=355","title":{"rendered":"Arthur C. Clarke’dan bir \u00f6yk\u00fc: “Ambrosia”"},"content":{"rendered":"

\u201cAmbrosia\u201d(*)<\/h2>\n

Daha \u00f6nce meclis komitesinde ve halk i\u00e7inde a\u00e7\u0131ktan konu\u015fulmam\u0131\u015f olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, sizi sadece uyarmak istiyorum. Elimdeki deliller son derece mide buland\u0131r\u0131c\u0131. Ama korkar\u0131m, art\u0131k iki y\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bir kenara b\u0131rak\u0131p y\u00fczle\u015fmemiz gerekiyor. Baylar; sizler ve ben, devasa bir etoburlar ailesinin bir ferdiyiz. Pek \u00e7o\u011funuzun etobur teriminin ne manaya geldi\u011fini bilmedi\u011finizi g\u00f6r\u00fcyorum. Pekala, bu s\u00fcrpriz de\u011fil, s\u00f6z konusu kelime binlerce y\u0131ld\u0131r kullan\u0131lmayan bir dilden geliyor. Belki de fazlaca d\u00fcr\u00fcst ve a\u00e7\u0131ks\u00f6zl\u00fc davranmal\u0131 ve toplumumuz taraf\u0131ndan kabal\u0131k say\u0131labilecek s\u00f6zc\u00fckler se\u00e7meliyim. Sizleri incitecek olursam \u015fimdiden \u00f6z\u00fcr dilerim.<\/p>\n

Daha bir ka\u00e7 y\u00fczy\u0131l \u00f6ncesine kadar insano\u011flunun temel g\u0131das\u0131 ya\u015fayan hayvanlar\u0131n etiydi. Midenizi kald\u0131rmak niyetinde de\u011filim, ama bu \u00e7ok yal\u0131n bir ger\u00e7ek, isterseniz tarih kitaplar\u0131na bak\u0131p kontrol edebilirsiniz.<\/p>\n

Neden.. Pekala say\u0131n ba\u015fkan, Senat\u00f6r Irving kendini iyi hissedene kadar bekleyebilirim. Biz profesyoneller bazen meslekten olmayanlar\u0131n bu t\u00fcr durumlara nas\u0131l tepkiler verebileceklerini unutuyoruz. Komiteyi uyarmak isterim, daha da k\u00f6t\u00fcs\u00fc geliyor, kendini iyi hisstemeyen t\u00fcm \u00fcyeler, \u00e7ok ge\u00e7 olmadan Senat\u00f6r Irving\u2019in pe\u015finden gitseler daha iyi olabilir\u2026<\/p>\n

Tamam, devam ediyorum. Zaman\u0131m\u0131za kadar b\u00fct\u00fcn g\u0131dalar iki ana kategorideydi. Pek \u00e7o\u011fu, bitkilerden elde ediliyordu; mesela m\u0131s\u0131r gevrekleri, meyveler, algler, planktonlar ve bitkilerin de\u011fi\u015fik formlar\u0131\u2026 Atalar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funun \u00e7ift\u00e7i oldu\u011funu, denizden ve topraktan son derece ilkel metotlarla g\u0131da elde ettiklerini, bug\u00fcn g\u00f6z\u00fcm\u00fczde canland\u0131rabilmek olduk\u00e7a zor, ama bu bir ger\u00e7ek. Di\u011fer temel g\u0131da t\u00fcr\u00fc, \u015fu tats\u0131z konuya tekrar d\u00f6necek olursak, nisbeten daha az say\u0131daki hayvandan elde edilen etti. Bu hayvanlar\u0131n baz\u0131lar\u0131 size tan\u0131d\u0131k gelebilir: \u0130nekler, domuzlar, koyunlar, balina. \u00c7o\u011fu insan, -tekrar \u00f6z\u00fcr diliyorum- tart\u0131\u015fma g\u00f6t\u00fcrmeyecek bir \u015fekilde, sa\u011fl\u0131kl\u0131 g\u0131dalar yerine s\u0131rf lezzeti y\u00fcz\u00fcnden bu g\u0131day\u0131 tercih ediyordu. \u0130nsano\u011flunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7in et, men\u00fcs\u00fcnde az bulunuyordu ve se\u00e7kin bir yemekti.<\/p>\n

Konuya sakince yakla\u015fmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rsak \u2013umuyorum Senat\u00f6r Irving\u2019in \u015fu anki hali de \u00f6yledir- g\u00f6rebiliriz ki \u00fcretimi son derece verimsiz bir s\u00fcre\u00e7 olan et, nadir ve pahal\u0131yd\u0131. Bir kilogram et elde etmek i\u00e7in hayvan; insan\u0131n da do\u011frudan t\u00fcketebilece\u011fi on kilogramdan fazla bitki t\u00fcketmeliydi. Estetik kayg\u0131lar bir yana b\u0131rak\u0131l\u0131rsa bu davran\u0131\u015f \u015fekli, yirminci y\u00fczy\u0131ldaki n\u00fcfus patlamas\u0131ndan sonra kabul edilebilecek bir \u015fey de\u011fildi. Et yiyen her insan on veya daha fazla insan\u0131 a\u00e7l\u0131\u011fa mahkum etmi\u015f oluyordu.<\/p>\n

\u015eansl\u0131y\u0131z ki biyokimyac\u0131lar sorunu \u00e7\u00f6zd\u00fcler: cevap say\u0131s\u0131z uzay ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n birinde gizliydi. B\u00fct\u00fcn g\u0131dalar, ister bitki ister hayvan olsun az say\u0131daki yayg\u0131n elementten olu\u015fmaktad\u0131r. Karbon, hidrojen, oksijen, azot ve az miktarda s\u00fclf\u00fcr ve fosfor\u2026 Bu yar\u0131m d\u00fczine element, sonsuza yak\u0131n kombinasyonlar\u0131yla, insano\u011flunun yedi\u011fi ve yiyece\u011fi b\u00fct\u00fcn g\u0131dalar\u0131n hammaddesiydi. Yirmibirinci y\u00fczy\u0131lda, ay ve di\u011fer gezegenlerin kolonile\u015ftirilmesi s\u0131ras\u0131nda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan beslenme sorunu y\u00fcz\u00fcnden biyokimyac\u0131lar su, hava ve kayalardan istenen her g\u0131day\u0131 sentezleme imkan\u0131na kavu\u015ftular. Bu, bilim tarihindeki en b\u00fcy\u00fck, belki de en \u00f6nemli ilerlemeydi. Fakat yeteri kadar gurur duyamad\u0131k. Milyarlarca y\u0131l bitki yemeye o kadar al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131k ki\u2026<\/p>\n

Kimyagerler akla gelebilecek her t\u00fcrl\u00fc g\u0131day\u0131 sentezlediler. S\u00f6ylemeye gerek yok, arada hatalar yap\u0131ld\u0131, felaketler ya\u015fand\u0131. End\u00fcstri devleri y\u00fckseldiler ve \u00e7\u00f6kt\u00fcler. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131ktan, bug\u00fcn\u00fcn dev, otomatik fabrikalar\u0131na ge\u00e7i\u015f, \u00e7ok kolay olmad\u0131. Fakat yap\u0131lmal\u0131yd\u0131 ve de\u011fdi de. A\u00e7l\u0131k tehlikesi sonsuza kadar yok edildi ve biz, g\u0131dalar\u0131m\u0131zda, tarihin hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fi kadar bolluk ve \u00e7e\u015fitlilik ya\u015fad\u0131k.<\/p>\n

\""...a\u00e7l\u0131k
“…a\u00e7l\u0131k tehlikesi sonsuza kadar yok edildi ve biz, g\u0131dalar\u0131m\u0131zda, tarihin hi\u00e7 g\u00f6rmedi\u011fi kadar bolluk ve \u00e7e\u015fitlilik ya\u015fad\u0131k.”<\/figcaption><\/figure>\n

Ve tabii ki ahlaki bir kazan\u0131m da s\u00f6z konusuydu. Art\u0131k milyonlarca ya\u015fayan yarat\u0131\u011f\u0131 katletmek zorunda kalm\u0131yorduk ve mezbaha ya da kasap d\u00fckkanlar\u0131 gibi i\u011fren\u00e7 kurumlar, yery\u00fcz\u00fcnden sonsuza dek yok edilmi\u015flerdi. G\u00f6r\u00fcnen oydu ki art\u0131k atalar\u0131m\u0131z\u0131n eski zalimliklerini ho\u015fg\u00f6rmek art\u0131k imkans\u0131zd\u0131. Ve hala ge\u00e7mi\u015fimizle olan ba\u011f\u0131m\u0131z\u0131 kesip atmak o derece m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. Alt\u0131n\u0131 \u00e7izmeliyim, bizler etoburuz. Milyonlarca y\u0131ll\u0131k tat alma ve yeme i\u00e7me \u00f6zelliklerinin miras\u00e7\u0131s\u0131y\u0131z. Ho\u015flan\u0131n ya da ho\u015flanmay\u0131n: b\u00fcy\u00fck b\u00fcy\u00fck babalar\u0131m\u0131z -yapabildiklerinde- hayvan etinden zevk al\u0131yorlard\u0131. Biz de bug\u00fcn ayn\u0131 \u015fekilde seviyoruz\u2026<\/p>\n

Oh, bu dakikadan sonra Senat\u00f6r Irving d\u0131\u015far\u0131da kalsa daha iyi olur. Belki de bu kadar a\u00e7\u0131ks\u00f6zl\u00fc olmamal\u0131y\u0131m. Asl\u0131nda s\u00f6ylemek istedi\u011fim bug\u00fcn\u00fcn sentetik g\u0131dalar\u0131n\u0131n, ge\u00e7mi\u015f zamanlar\u0131n do\u011fal g\u0131dalar\u0131yla ayn\u0131 form\u00fcle sahip oldu\u011fudur. Kimileri tabii ki, hi\u00e7 bir kimyevi ya da ba\u015fka bir testin ay\u0131rt edemeyece\u011fi bire bir kopya g\u0131dalar. Bu durum mant\u0131kl\u0131 ve geri d\u00f6nd\u00fcr\u00fclemez. Biz \u00fcreticiler, sentetik \u00f6ncesi g\u0131dalar\u0131, modellerimiz olarak al\u0131yor ve ayn\u0131 tat ve dokuda yeniden \u00fcretiyoruz. Ve tabii ki biz, bu g\u0131dalara tamamen yeni isimler verdik ki anatomik ya da zoolojik k\u00f6keni ve hayat\u0131n ger\u00e7eklerini hat\u0131rlamam\u0131za imkan vermesin.<\/p>\n

Bir restorana girdi\u011finizde men\u00fcde bulaca\u011f\u0131n\u0131z isimler ya yirmibirinci y\u00fczy\u0131lda icat edilmi\u015ftir ya da sadece bir ka\u00e7 ki\u015finin tan\u0131yabilece\u011fi frans\u0131zca orijinallerinden t\u00fcretilmi\u015ftir. E\u011fer dayanabilme s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131z\u0131 test etmek isterseniz, ilgin\u00e7 ama tats\u0131z bir deney yapabilirsiniz. Kongre K\u00fct\u00fcphanesi\u2019nin tasnif edilmi\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde \u00fcnl\u00fc restoranlar\u0131n men\u00fclerinden olu\u015fan geni\u015f bir liste var. Ve evet, Beyaz Saray ziyafetleri be\u015f y\u00fcz y\u0131l \u00f6ncesine kadar uzan\u0131yor. Men\u00fclerdeki kabal\u0131k ve a\u00e7\u0131ks\u00f6zl\u00fcl\u00fck neredeyse onlar\u0131 okunamaz yap\u0131yor. Bizden sadece bir ka\u00e7 ku\u015fak \u00f6nceki atalar\u0131m\u0131zla aram\u0131zdaki b\u00fcy\u00fck fark\u0131, bundan daha g\u00fczel anlatabilecek ba\u015fka bir kaynak d\u00fc\u015f\u00fcnemiyorum.<\/p>\n

Evet Say\u0131n Ba\u015fkan, as\u0131l konuya geliyorum; konuyla ne kadar ilgili olsa da b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 kabullenmek ger\u00e7ekten g\u00fc\u00e7\u2026 A\u011fz\u0131n\u0131z\u0131n tad\u0131n\u0131 bozmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yorum, sadece rakibimiz olan \u00dc\u00e7gezegen G\u0131da \u015eirketi i\u00e7in yapaca\u011f\u0131m su\u00e7lamaya haz\u0131rl\u0131k yap\u0131yorum. Bu arkaplan iyice anla\u015f\u0131lmazsa, Ambrosia Plus adl\u0131 \u00fcr\u00fcn pazara girdi\u011finden beri, \u015firketimin u\u011frad\u0131\u011f\u0131 ciddi kay\u0131plar y\u00fcz\u00fcnden, sa\u00e7ma su\u00e7lamalarda bulunuyor oldu\u011fumu d\u00fc\u015f\u00fcnebilirdiniz.<\/p>\n

Haftada bir yeni g\u0131dalar icad ediliyor beyler. Hepsini takip edebilmek zor. Moda olup kayboluyorlar ve binde biri kal\u0131c\u0131 oluyor. Bir gecede halk be\u011fenisini kazan\u0131p b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar kazanmak pek nadir oluyor, hatta diyebilirim ki Ambrosia Plus d\u0131\u015f\u0131nda g\u0131da \u00fcretim tarihi boyunca b\u00f6yle bir ba\u015far\u0131y\u0131 kazanabilmi\u015f \u00fcr\u00fcn yok. Durumdan haberdars\u0131n\u0131z. Piyasada ne varsa silip s\u00fcp\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n

Do\u011fal olarak bu meydan okumay\u0131 kabullenmekte zorland\u0131k. G\u00fcne\u015f Sistemi\u2019ndeki her biyokimyac\u0131 gibi, \u015firketimin, mesle\u011finde ba\u015far\u0131l\u0131 biyokimyac\u0131lar\u0131 hemen Ambrosia Plus \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131lar. Size herhangi bir ticari s\u0131r vermeden s\u00f6yleyebilirim ki, bug\u00fcne kadar insano\u011flunun yedi\u011fi, ister sentetik ister do\u011fal; ball\u0131 \u00e7ekirgeden k\u0131zarm\u0131\u015f kalamara, tavus ku\u015fu dilinden \u00e7ok ayakl\u0131 Ven\u00fcs\u2019l\u00fclere, ne kadar egzotik ya da ad\u0131 duyulmam\u0131\u015f da olsa, b\u00fct\u00fcn g\u0131dalar\u0131n kay\u0131tlar\u0131 elimizde mevcut. Sekt\u00f6rdeki b\u00fct\u00fcn firmalar gibi, biz de devasa bir lezzet ve doku k\u00fct\u00fcphanesine sahibiz. Rakiplerimiz bizi mahvetmesinler diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilecek b\u00fct\u00fcn kombinasyonlar\u0131 hemen se\u00e7ip kopyalayabilece\u011fimiz, se\u00e7me ve kar\u0131\u015ft\u0131rma i\u015flemlerini yapabilece\u011fimiz bir k\u00fct\u00fcphane bu.<\/p>\n

\""...bu
“…bu protein-ya\u011f bozuntusu \u015fey, alenen bir et.”<\/figcaption><\/figure>\n

Fakat bir s\u00fcredir Ambrosia Plus bizi \u015fa\u015f\u0131rtt\u0131. Hen\u00fcz s\u0131n\u0131fland\u0131ramad\u0131\u011f\u0131m\u0131z, bu protein-ya\u011f bozuntusu \u015fey, alenen bir et. Bu m\u00fcthi\u015f cazibesi olan ve di\u011fer herhangi bir g\u0131day\u0131 tats\u0131z k\u0131lan \u015fey y\u00fcz\u00fcnden, kimyagerlerimiz ilk defa ba\u015far\u0131s\u0131z oldular ve mahiyetini a\u00e7\u0131klayamad\u0131lar. Belki de\u2026 Pekala k\u0131sa kesiyorum\u2026<\/p>\n

K\u0131sacas\u0131, Say\u0131n Ba\u015fkan, sizden \u00f6nce, g\u00f6n\u00fcls\u00fczce de olsa \u00dc\u00e7gezegen G\u0131da\u2019n\u0131n ba\u015fkan\u0131 da konu\u015facakt\u0131r eminim. Size Ambrosia Plus\u2019un hava, su, kire\u00e7, s\u00fclf\u00fcr, fosfor ve benzeri \u015feylerden sentezlendi\u011fini s\u00f6yleyecektir. Bu, y\u00fczde y\u00fcz do\u011frudur ama hikayenin geri kalan\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nemsiz\u2026 \u00c7\u00fcnk\u00fc biz O\u2019nun s\u0131rr\u0131n\u0131 ke\u015ffettik ve \u00f6\u011frendi\u011finizde anl\u0131yorsunuz ki, b\u00fct\u00fcn s\u0131rlar gibi bu da son derece basit.<\/p>\n

Ben ger\u00e7ekten rakibimizi tebrik etmeliyim. Kendisi s\u0131n\u0131rs\u0131z se\u00e7enekler i\u00e7inde, insano\u011flu i\u00e7in ideal g\u0131day\u0131 aray\u0131p bulmu\u015ftur. Stokta pek bulundurulmayan bu \u00fcr\u00fcn, i\u015fin eksperleri taraf\u0131ndan belki bu sayede tan\u0131mlanam\u0131yor. \u0130stisnas\u0131z hepsi, ba\u015fka bir \u015feyle uzaktan yak\u0131ndan k\u0131yaslanamayaca\u011f\u0131na inan\u0131yorlar.<\/p>\n

Evet, \u00dc\u00e7gezegen\u2019nin kimyagerleri inan\u0131lmaz bir i\u015f ba\u015fard\u0131lar. Ve \u015fimdi siz, ahlaki ve felsefi sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6zmek zorundas\u0131n\u0131z. Konu\u015fmama ba\u015flad\u0131\u011f\u0131mda arkaik bir kelime kullanm\u0131\u015ft\u0131m: Etobur. \u015eimdi size ba\u015fka bir kelimeden bahsetmeliyim. \u00d6nce harf harf s\u00f6yleyece\u011fim: Y-A-M-Y-A-M\u2026<\/p>\n

Yazan: Arthur C. Clarke, Terc\u00fcme: G\u00f6khan Yorganc\u0131gil.<\/p>\n

(*)Yunan mitolojisine g\u00f6re kimi zaman Tanr\u0131lar\u0131n yiyece\u011fi, kimi zaman i\u00e7ece\u011fi ve genel olarak “sonsuz hayat” veren bal\u0131ms\u0131 bir madde olarak tasvir edilir. Homeros’un anlat\u0131lar\u0131nda nektar olarak tasvir edilir ve ho\u015f kokulu oldu\u011fu s\u00f6ylenir.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201cAmbrosia\u201d(*) Daha \u00f6nce meclis komitesinde ve halk i\u00e7inde a\u00e7\u0131ktan konu\u015fulmam\u0131\u015f olmas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden, sizi sadece uyarmak istiyorum. Elimdeki deliller son derece mide buland\u0131r\u0131c\u0131. Ama korkar\u0131m, art\u0131k iki y\u00fczl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bir kenara b\u0131rak\u0131p y\u00fczle\u015fmemiz gerekiyor. Baylar; sizler ve ben, devasa bir etoburlar ailesinin bir ferdiyiz. Pek \u00e7o\u011funuzun etobur teriminin ne manaya geldi\u011fini bilmedi\u011finizi g\u00f6r\u00fcyorum. Pekala, bu s\u00fcrpriz de\u011fil, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[248],"tags":[275,274,27,256,23,64,263],"class_list":["post-355","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cesitli","tag-ambrosia","tag-arthur-c-clarke","tag-bilimkurgu","tag-gokhan-yorgancigil","tag-kitap","tag-oyku","tag-tercume"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/355","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=355"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/355\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":357,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/355\/revisions\/357"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=355"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=355"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=355"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}