{"id":2606,"date":"2024-09-24T17:56:41","date_gmt":"2024-09-24T14:56:41","guid":{"rendered":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=2606"},"modified":"2024-09-24T17:56:41","modified_gmt":"2024-09-24T14:56:41","slug":"how-to-write-nasil-yazmali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=2606","title":{"rendered":"How to Write. Nas\u0131l yazmal\u0131?"},"content":{"rendered":"\n

Malesef t\u00fcrk\u00e7ede yazarl\u0131k \u00fczerine yaz\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zg\u00fcn ya da terc\u00fcme eser \u00e7ok az var. Kitap\u00e7\u0131lar\u0131 \u00f6zellikle de ikinci el kitap\u00e7\u0131lar\u0131 dola\u015f\u0131rken ingilizce yaz\u0131lm\u0131\u015f o kadar \u00e7ok \u201cyazarl\u0131k\u201d kitab\u0131na rastl\u0131yorum ki bu derece zengin bir literat\u00fcr t\u00fcrk\u00e7ede olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in resmen k\u0131skan\u0131yorum. \u0130mkan\u0131m olsa b\u00fct\u00fcn bu kitaplar\u0131 terc\u00fcme eder ve bask\u0131ya veririm. Bunu yapamam.<\/p>\n\n\n\n

Ama kitapl\u0131\u011f\u0131mdan rasgele se\u00e7ti\u011fin bir kitapla hi\u00e7 de\u011filse bu kitaplardan bir se\u00e7ki yapar ve dilimize hi\u00e7 de\u011filse \u00f6zetlerini kazand\u0131r\u0131r\u0131m diye hayal ediyorum. Umar\u0131m merakl\u0131s\u0131na faydal\u0131 olur. Kitaplardan al\u0131nt\u0131lar yaparken kendi g\u00f6r\u00fc\u015flerimi de aktaraca\u011f\u0131m ve \u00f6zellikle uzmanl\u0131k alan\u0131mla ilgili kendi dipnotlar\u0131m\u0131 da toparlamaya \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131m.<\/p>\n\n\n\n

\u015eimdi ilk olarak e\u011fitimci ve edit\u00f6r, ileti\u015fim ve yazarl\u0131k konusunda uzman iki ismin birlikte yazd\u0131\u011f\u0131 How to Write, Nas\u0131l Yazmal\u0131 isimli kitaptan bahsedece\u011fim. Yazarlar Herbert E. Meyer ve Jill M. Meyer.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Kitap bir yazma devriminin ortas\u0131nday\u0131z diyerek a\u00e7\u0131l\u0131yor. Bask\u0131 tarihi 1996. Yani internet devriminin ilk y\u0131llar\u0131. \u015eimdi bu devrim, yani yazma devrimi daha da b\u00fcy\u00fck bir devrime d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc duygular\u0131, ac\u0131lar\u0131, umutlar\u0131 olan yazarlar\u0131n art\u0131k g\u00fc\u00e7l\u00fc bir rakibi de var. AI. Art\u0131k kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kan hangi metnin bir insan taraf\u0131ndan hangisinin yapay zeka taraf\u0131ndan okuyal\u0131m diye bize uzat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bilemiyoruz\u2026 da\u2026 \u00f6yle mi acaba? Bu yapay zeka konusuna belki ayr\u0131 bir video ay\u0131r\u0131r\u0131m ama \u015fimdilik sadece \u015fu kadar s\u00f6yleyeyim; inanc\u0131m o ki, yazan insan her zaman yapay zekadan bir ad\u0131m \u00f6nde olacak. <\/p>\n\n\n\n

Kitab\u0131n a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki \u00f6nerme ge\u00e7erlili\u011fini koruyor, yapay zeka tehdidi de ger\u00e7ek bir tehdit. Yazan insan say\u0131s\u0131 ile okuyan insan say\u0131s\u0131 aras\u0131ndaki matematiksel oran daha \u00f6nce hi\u00e7 bu kadar b\u00fcy\u00fck olmam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Bu kesir, gittik\u00e7e 1 de\u011ferine yak\u0131ns\u0131yor. Bunun anlam\u0131 \u015fu: Bir okurun kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kan metin say\u0131s\u0131 ve \u00e7e\u015fitlili\u011fi artt\u0131k\u00e7a \u201c\u00e7\u0131k\u0131\u015f yapan yazar\u201d olmak daha g\u00fc\u00e7le\u015fiyor. G\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e yazarlar hem okuyucular\u0131na ula\u015fmakta g\u00fc\u00e7l\u00fck \u00e7ekecekler hem de yazd\u0131klar\u0131n\u0131 be\u011fendirmek gittik\u00e7e zorla\u015facak. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok iyi fikirleriniz bile olsa yazd\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 do\u011fru \u015fekilde ifade edememi\u015fseniz, okuyucular\u0131n bir sonraki ve daha taze yazar alternatifine y\u00f6neliverecekler.  Bu sebeple kitap, kendisine dikkat \u00e7ekiyor, bu kitab\u0131 dikkatle okuyan ve i\u00e7indekileri uygulayan yeni yazarlar bu engeli daha kolay a\u015facaklar diyerek iddias\u0131n\u0131 ortaya koyuyor.<\/p>\n\n\n\n

Bu iddias\u0131 bence yerinde bir soruna parmak bas\u0131yor ve bakal\u0131m kitab\u0131n geri kalan\u0131nda nas\u0131l \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00f6neriyor\u2026<\/p>\n\n\n\n

Kitap da yazma prosesinin kendisi gibi \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fuyor.<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Eylem i\u00e7in organize olma.<\/li>\n\n\n\n
  2. Ortaya bir taslak koyma.<\/li>\n\n\n\n
  3. Tasla\u011f\u0131 cilalama.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Kitab\u0131n bu a\u015famalarda neler yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini yine madde madde incelemeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n

    1- Yazma eylemi i\u00e7in organize olma, yani haz\u0131rlanma a\u015famas\u0131 genel olarak d\u00fc\u015f\u00fcnme, listeler haz\u0131rlama ve bir \u015feyleri toparlama s\u00fcreci olarak tan\u0131mlan\u0131yor ve yine bu s\u00fcre\u00e7 detayl\u0131 olarak ve madde madde inceleniyor.<\/p>\n\n\n\n

    Ad\u0131m 1 – Kategorini se\u00e7. Kurmaca olsun olmas\u0131n y\u00fczlerce kategorinin oldu\u011fu bir alanda siz ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bu projede nerede duruyorsunuz? Biz bu a\u015famay\u0131 kurmaca senaryo yazarl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fcnecek olursak \u201ct\u00fcr\u00fcn\u00fc belirle\u201d \u015feklinde indirgeyebiliriz. Ana kategoriler Tragedya ve Komedi. Her birinin de alt t\u00fcrleri mevcut. Kafan\u0131zda kurgulamaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u00f6yk\u00fc hangi t\u00fcre ait? Bitti\u011finde nas\u0131l bir filmin senaryosu olacak? Bu t\u00fcrler hakk\u0131nda en az\u0131ndan ansiklopedik bilgilere sahip olman\u0131zda fayda var tabii ki.<\/p>\n\n\n\n

    Ad\u0131m 2 – Noktalar\u0131n\u0131 se\u00e7. Yani ana fikrin ne ve bu ana fikri destekleyen nas\u0131l detaylara sahipsin. Yani as\u0131l yazma i\u015fine ba\u015flamadan \u00f6nce ana fikrimizi toparlay\u0131p bu ana fikri destekleyen neler yapaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 belirlememizin iyi olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyor yazarlar. Ve ekliyorlar: Fikir herkeste var. Sizi yazar olarak var edecek olan \u015fey ayr\u0131nt\u0131lard\u0131r. Yani sadece sizi harekete ge\u00e7iren fikir yetmez. \u0130nce ince bu fikri i\u015flemeniz gerekiyor. Bu a\u015famada bunlar\u0131 listeleyin. Bu listeleme i\u015fi i\u00e7in de bir a\u00e7\u0131l\u0131m derlemi\u015fler, diyorlar ki<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • \u00d6nce hedef kitlenizi tan\u0131mlay\u0131n. Bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc kime anlat\u0131yorsunuz, bu yaz\u0131y\u0131 kim okusun?<\/li>\n\n\n\n
    • Kim anlat\u0131yor. Kendinizi tan\u0131mlay\u0131n. Neden sen<\/strong> bu \u00f6yk\u00fcy\u00fc anlat\u0131yorsun?<\/li>\n\n\n\n
    • Ne anlat\u0131yorsun? Konu ne? \u015eiirsel anlat\u0131mlar de\u011fil, teknik bir metin gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn.<\/li>\n\n\n\n
    • Ama\u00e7 ne? Ne hedefliyorsun?<\/li>\n\n\n\n
    • Bir hedef tan\u0131mlad\u0131n, tamam, ama buna dayanaklar\u0131n neler?<\/li>\n\n\n\n
    • Bu ama\u00e7la ilgili olabilecek elinde ete\u011finde neler var?<\/li>\n\n\n\n
    • Bir sonraki ad\u0131m ne? Yani vizyonun ne? Kurmaca bir \u00f6yk\u00fc i\u00e7in daha teknik olarak ifade edecek olursak (ki bu yorum bana ait) \u00f6yk\u00fcn\u00fc anlatmay\u0131 bitirdin. \u00d6yk\u00fcn\u00fcn evreninde nas\u0131l bir gelecek kurmu\u015f oldun?<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Ad\u0131m 3 – Kitab\u0131n yazarlar\u0131 diyor ki \u201cDetaylar\u0131 toplamak adl\u0131 bu ad\u0131m, markette ak\u015famki parti i\u00e7in al\u0131\u015fveri\u015f yapmaya benzer\u201d. Bu a\u015famada Umutlu Ol, Enerji dolu ol, \u0130nat\u00e7\u0131 ol, Hayal kur.<\/p>\n\n\n\n

      B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 hakk\u0131n\u0131 vererek yapt\u0131ysak art\u0131k Ortaya bir taslak koyma a\u015famas\u0131na geldik demektir. Bakal\u0131m bu a\u015fama i\u00e7in bize neler s\u00f6yleyecekler?<\/p>\n\n\n\n

      Bu a\u015famada kitap, ilk tasla\u011f\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak konusunu da esas olarak odaklanma, karalama ve in\u015fa etme olarak tan\u0131ml\u0131yor. Bu konuda \u015fu ba\u015fl\u0131klar\u0131n alt\u0131nda tek tek detayl\u0131 inceleme ve sorgulamalar ger\u00e7ekle\u015ftiriyor.<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Yazd\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n ortak bir duygu, ortak bir tema alt\u0131nda toplanm\u0131\u015f olmas\u0131 gerekiyor. S\u00f6zgelimi bir komedi filmi senaryosu yaz\u0131yorsak, her sahne komik olacak ya da bir korku filmi ise bu senaryo, her yeri korkun\u00e7 olacak demek de\u011fil. Sinemada belki de daha \u00e7ok atmosfer olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z konudan bahsediliyor asl\u0131nda. Seyircinizi ya da okuyucunuzu bir anlamda kendi ringinize \u00e7ekip orada pataklamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n diyorlar.<\/li>\n\n\n\n
      • S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131z\u0131 belirleyin. S\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7izmek size \u015fu ana dek yapt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 g\u00f6rmeye ve ortaya \u00e7\u0131kacak ilk tasla\u011f\u0131n da iskeletini aya\u011fa kald\u0131rman\u0131za yarayacak (m\u0131\u015f).<\/li>\n\n\n\n
      • Son a\u015famada da art\u0131k mekanik olarak bilgisayar\u0131n ba\u015f\u0131na oturup yazmak var.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Bu a\u015famada bir sinemac\u0131 olarak bu s\u00f6ylenenleri sinema diline kendimce terc\u00fcme etmek istiyorum: teman\u0131n belirlenmesi i\u015fi daha bizim sinopsis ad\u0131n\u0131 verdi\u011fimiz, 90 dakikal\u0131k sinema filmi i\u00e7in dolu dolu iki A4 sayfas\u0131 uzunlu\u011funda \u00f6yk\u00fcn\u00fcn \u00f6zetinde ortaya \u00e7\u0131kar. Sinopsis edebi bir metin de\u011fil, okuyucusu da seyirci de\u011fil. Acemi senaristlerin en \u00e7ok yapt\u0131\u011f\u0131 hatalardan biridir bu. Sinopsis, tretman ya da senaryonuzu seyirci okuyacakm\u0131\u015f gibi yaz\u0131yorsunuz. Yapmay\u0131n! Siz kamera arkas\u0131ndaki profesyonel insanlardan birisiniz art\u0131k. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 da akt\u00f6rler dahil sizin gibi sinema profesyonelleri okuyacak. Sinopsis, tretman ve senaryo yazarken y\u00f6netmenle, \u0131\u015f\u0131k\u00e7\u0131larla, oyuncularla ya da yap\u0131mc\u0131larla falan konu\u015fuyorsunuz, bunu unutmay\u0131n. S\u00fcrprizlerinizi twistlerinizi falan saklamay\u0131n. Duygusuz ve mekanik bir \u015fekilde duygu dolu olaylar anlat\u0131n. Sayfalar\u0131n\u0131z duygu ya da d\u00fc\u015f\u00fcncelerle dolu olsun ama a\u00e7\u0131k olun. Sanat\u0131n\u0131z g\u00f6r\u00fcnt\u00fcde olacak, sayfalardaki kelimelerde de\u011fil.<\/p>\n\n\n\n

        S\u0131n\u0131rlar\u0131 belirleme a\u015famas\u0131 ise sinemac\u0131lar\u0131n daha \u00e7ok tretman dedikleri a\u015famada ger\u00e7ekle\u015fir. Tretman, senaryonun sahne sahne \u00f6zeti gibi bir \u015feydir. \u00d6nce senaryoyu yaz\u0131p sonra tretman i\u00e7in \u00f6zet \u00e7\u0131karmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorsan\u0131z bir yerlerde hata yap\u0131yorsunuz demektir.<\/p>\n\n\n\n

        \u015eimdi geldik kitaptaki son a\u015famaya: Tasla\u011f\u0131 cilala. (Karate Kid: Cilala, parlat)<\/p>\n\n\n\n

        Ortaya bir taslak \u00e7\u0131kt\u0131. Tretman yazd\u0131k. Kar\u015f\u0131m\u0131zda \u015fimdi dokuz maddeli bir y\u00f6nerge, bir rehber var:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        1. Do\u011fru d\u00fczg\u00fcn, yanl\u0131\u015fs\u0131z bir metin yazm\u0131\u015f olun. Anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131z konuyu bilin ve seyircinizin bildi\u011fi ama sizin bilmedi\u011finiz ya da atlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z hakikat par\u00e7as\u0131 olmas\u0131n. B\u00fct\u00fcn anlatt\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n \u00e7\u00f6pe gitmesini istemiyorsan\u0131z bir tane bile yanl\u0131\u015f yapmamaya \u00f6zen g\u00f6stermelisiniz. \u00d6zellikle kendi uzmanl\u0131k alan\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda yazan yazarlar i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir tehdit s\u00f6z konusu burada. Tretman\u0131 ya da ortaya \u00e7\u0131kan tasla\u011f\u0131 bu ba\u011flamda didik didik etmelisiniz.<\/li>\n\n\n\n
        2. A\u00e7\u0131k ve kesin olun. Mu\u011flakl\u0131k bir \u00f6yk\u00fcn\u00fcn i\u00e7eri\u011finde elbette ki olabilir. Ama yazar\u0131n yazd\u0131klar\u0131 mu\u011flak bir \u015feyden bahsediyorsa bile metnin kendisi mu\u011flak olmamal\u0131d\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
        3. Tutarl\u0131 olun. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131 bir de tutarl\u0131l\u0131k testinden ge\u00e7irin. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131z\u0131n siz arkas\u0131nda durun ki seyirci\/okuyucu da arkas\u0131nda duracak hale gelsin. \u0130nan\u0131n ki inand\u0131r\u0131c\u0131 olun. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131za siz tam inanm\u0131yorsan\u0131z, seyirci\/okuyucu neden inans\u0131n?<\/li>\n\n\n\n
        4. Laf\u0131 doland\u0131rmay\u0131n. Dolays\u0131z anlat\u0131m her zaman iyidir. Karma\u015f\u0131k olmaya \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131n. Sanat sadelikten yanad\u0131r.<\/li>\n\n\n\n
        5. Adil olun. Yazd\u0131klar\u0131n\u0131za kar\u015f\u0131 bile. Tezlerinizde adil olun, tezinizi anlat\u0131rken ba\u015fvurdu\u011funuz detaylarda da kendi yazd\u0131klar\u0131n\u0131za torpil yapmay\u0131n.<\/li>\n\n\n\n
        6. Seviyenizi, derinli\u011finizi koruyun. Ayn\u0131 anda hem zevzek hem de oturakl\u0131 olamazs\u0131n\u0131z. Seviyesizlik ile komik ya da e\u011flenceli olmak ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir.<\/li>\n\n\n\n
        7. \u00dcslubunuzu koruyun. Konu\u015furken ses tonunuzu z\u0131rt p\u0131rt de\u011fi\u015ftirmemek gibi bir \u015fey bu\u2026<\/li>\n\n\n\n
        8. Daha teknik bir rehberlik maddesi olarak sayfa d\u00fczeninizi, paragraflar\u0131n\u0131z\u0131, diyaloglar\u0131n\u0131z\u0131, sayfa format\u0131n\u0131z\u0131 sekt\u00f6r standartlar\u0131na uygun ve do\u011fru bir \u015fekilde d\u00fczenleyin. Kimsenin sizin darmada\u011f\u0131n\u0131k sayfalar\u0131n\u0131za bak\u0131p yaz\u0131lanlar\u0131 okumadan senaryonuzu bir kenara f\u0131rlatmas\u0131n\u0131 istemezsiniz.<\/li>\n\n\n\n
        9. Dilbilgisi kurallar\u0131na uyun. Hangi de ayr\u0131 yaz\u0131l\u0131r, hangisi biti\u015fik bilmiyorsan\u0131z \u00f6\u011frenin. Sizin bilmedi\u011finizi d\u00fc\u015f\u00fcnmeleri yazar i\u00e7in iyi \u015feyler d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrtmez. \u00d6zellikle yar\u0131\u015fma vs. gibi yerlere senaryo g\u00f6nderiyorsan\u0131z\u2026\u00a0<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

          Kitap bu maddeleri s\u0131ralad\u0131ktan sonra kurmaca olmayan \u00f6rneklerle cilalanm\u0131\u015f ve cilas\u0131z metin \u00f6rnekleri veriyor. Her bir cilalama y\u00f6nteminin nas\u0131l i\u015fledi\u011fine dair \u00f6rnekler de bulabiliyorsunuz sayfalar aras\u0131nda.<\/p>\n\n\n\n

          Yazarlar, son b\u00f6l\u00fcmde de b\u00fct\u00fcn bu maddeleri uygularken ya da uygulamaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ne gibi sorunlar ya\u015fayabilece\u011finizden bahsediyor. Mesela diyor ki; Yazma i\u015fi hem fiziksel olarak hem de duygusal olarak yorucu bir i\u015ftir. Y\u0131prat\u0131r insan\u0131. \u00c7ok emek verdiniz, bir s\u00fcr\u00fc \u015fey de yapt\u0131n\u0131z, yazd\u0131n\u0131z. Ama diyelim ki t\u0131kand\u0131n\u0131z. \u015eimdi ne olacak? Sava\u015fmay\u0131n.Kitaptaki tavsiyelerden biri \u015fu: Ara verin. \u00c7al\u0131\u015fma saatlerini yine planlay\u0131n ama t\u0131kan\u0131kl\u0131k s\u0131ras\u0131nda b\u0131rak\u0131n, bir sonraki \u00e7al\u0131\u015fma vaktinizde yeniden deneyin. Varsay\u0131msal bir ka\u00e7 soru ve cevapla olas\u0131 sorunlar\u0131 tart\u0131\u015farak kitap sona eriyor.<\/p>\n\n\n\n

          Buraya kadar kitaba dair verdi\u011fim \u00f6zeti takip edebildiyseniz g\u00f6rece\u011finiz \u015fey \u015fu olacak: Yazma i\u015fi zannedildi\u011fi gibi k\u0131rlarda a\u011fz\u0131nda \u00e7i\u00e7ekle dola\u015f\u0131p yuvarlan\u0131rken yap\u0131lan bir i\u015f de\u011fil. \u0130lham ve sanatkarca duygular\u0131n ard\u0131ndan gelen son derece analitik ve disiplin gerektiren, yorucu bir i\u015f. Bir yandan da ilhamlara her daim a\u00e7\u0131k oldu\u011funuz bir i\u015f. \u0130lham da zaten b\u00f6yle yorgunluk ve disiplin olan yerlerde ortaya \u00e7\u0131k\u0131veriyor. Yani ne kadar ekmek o kadar k\u00f6fte.<\/p>\n\n\n\n

          \n