{"id":1820,"date":"2016-04-25T15:06:56","date_gmt":"2016-04-25T12:06:56","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1820"},"modified":"2017-05-12T00:50:38","modified_gmt":"2017-05-11T21:50:38","slug":"arketipal-bir-tarih-ve-gelecek-denemesi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1820","title":{"rendered":"Arketipal bir tarih (ve gelecek) denemesi"},"content":{"rendered":"

Platon, bizdeki ad\u0131yla Efl\u00e2tun sava\u015flar\u0131n bilek g\u00fcc\u00fcyle kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yordu. Daha teknik bir ifadeyle; fiziksel g\u00fcc\u00fcn siyasi g\u00fc\u00e7le neredeyse e\u015fanlaml\u0131 oldu\u011fu bir d\u00fcnyayd\u0131 antik d\u00fcnya. Bu sebeple Platon\u2019un ideal devlet y\u00f6neticisinin filozoflar aras\u0131ndan se\u00e7ilmesi gerekti\u011fi fikrine \u015fa\u015f\u0131rmamak gerek. Kaba kuvvetin do\u011furdu\u011fu k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131 bizzat g\u00f6zlemlemi\u015f oldu\u011funu varsayarsak hata etmi\u015f olmay\u0131z. Fiziksel g\u00fcc\u00fcn yerini bir ba\u015fka g\u00fcce b\u0131rakmas\u0131 Platon\u2019dan sonra ger\u00e7ek oldu. Ama hemen de\u011fil…<\/p>\n

\"Raphael'in
Raphael’in yorumuyla Platon<\/figcaption><\/figure>\n

Derin bir sorgulamaya gerek yok; bug\u00fcn bile s\u0131kl\u0131kla duydu\u011fumuz \u201cBilgi g\u00fc\u00e7t\u00fcr<\/strong>\u201d deyi\u015fi Francis Bacon taraf\u0131ndan 16.yy\u2019da s\u00f6ylendi. Bu s\u00f6z Platon\u2019un ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n kapand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan eden bir s\u00f6z olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. G\u00fc\u00e7 art\u0131k bilginin kontrol\u00fcndeydi. K\u0131l\u0131\u00e7 ve kas g\u00fcc\u00fc yerini bilgi sayesinde kullan\u0131lan ba\u015fka ara\u00e7lara b\u0131rak\u0131yordu. Mesela barutun sava\u015f meydanlar\u0131nda kullan\u0131m\u0131n\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyadaki sava\u015flar\u0131n niteli\u011fini geri d\u00f6n\u00fclmez bir bi\u00e7imde de\u011fi\u015ftirecekti. Sadece sava\u015f meydanlar\u0131 de\u011fildi de\u011fi\u015fen. \u0130nsanlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 hayat, iyi-k\u00f6t\u00fc, erdemler de\u011fi\u015fen dengelere g\u00f6re<\/p>\n

\"1989
1989 Sovyetler pulunda Azerbaycan’l\u0131 K\u00f6ro\u011flu efsanesi<\/figcaption><\/figure>\n

yeniden tan\u0131mlanacakt\u0131. Art\u0131k ailenin en \u00e7elimsiz \u00e7ocu\u011fu do\u011fu\u015ftan, \u201cen de\u011fersiz\u201d olmayacakt\u0131. \u00c7elimsiz \u00e7ocu\u011fun kafas\u0131n\u0131n nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 da art\u0131k b\u00fcy\u00fck \u00f6nem arzediyordu. Yi\u011fitlik, cesaret ve daha pek \u00e7ok erdem, farkl\u0131 anlamlara gelmeye ba\u015flad\u0131. Yine 16.yy\u2019da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lan halk \u015fairi K\u00f6ro\u011flu\u2019nun \u201cT\u00fcfek icad oldu mertlik bozuldu<\/strong>\u201d\u00a0deyi\u015fi \u00e7ok \u00e7arp\u0131c\u0131d\u0131r. Eskiden iki yi\u011fit aras\u0131ndaki m\u00fccadele kol kuvvetiyle yap\u0131l\u0131rken K\u00f6ro\u011flu\u2019nun zaman\u0131nda, g\u00f6rme \u015fans\u0131na bile sahip olamad\u0131\u011f\u0131n\u0131z bir \u201cd\u00fc\u015fman\u201d taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclebilirdiniz. 16.yy. ate\u015fli silahlar\u0131n, bir \u00e7e\u015fit b\u00fcy\u00fc olarak insano\u011flunun hayat\u0131na yayg\u0131n bir \u015fekilde girdi\u011fi d\u00f6nemdir. K\u00f6ro\u011flu\u2019nun isyan\u0131 asl\u0131nda do\u011fulu b\u00fcy\u00fck devletlerin siyasi ve askeri g\u00fcc\u00fc ne \u015fekilde bat\u0131l\u0131 devletlere b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 da anlat\u0131yor. Son derece yal\u0131n bir o kadar da derin bir g\u00f6r\u00fc\u015fle ifade edilmi\u015f bir s\u00f6z…<\/p>\n

\"Francis
Francis Bacon ve Ren\u00e9 Descartes<\/figcaption><\/figure>\n

Ren\u00e9 Descartes \u201cD\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum \u00f6yleyse var\u0131m<\/strong>\u201d dedi\u011finde Platon; e\u011fer g\u00f6rebilseydi, en b\u00fcy\u00fck hayalinin ger\u00e7ekle\u015fmekte oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr m\u00fcyd\u00fc acaba? Ancak her \u015fey Platon\u2019un \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc gibi ger\u00e7ekle\u015fmedi. 16.yy.\u2019dan bug\u00fcne devletlerin y\u00f6neticilerinin e\u011fitim seviyeleri, bilgi ve g\u00f6rg\u00fclerine dair istatistiksel bir \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lsa, d\u00fcnyan\u0131n Platon\u2019un g\u00f6rmek istedi\u011fi t\u00fcrden filozoflar taraf\u0131ndan y\u00f6netildi\u011fini s\u00f6yleyebilir miyiz acaba? Descartes, d\u00fc\u015f\u00fcnmeyi varolu\u015fsal bir d\u00fczlemde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etti\u011fi s\u00f6z\u00fcyle rasyonel devrimi ilan ediyordu. Rasyonel devrim insanl\u0131\u011f\u0131n dertlerine \u00e7are oldu mu, yoksa bug\u00fcn\u00fcn Platon\u2019lar\u0131 yar\u0131n\u0131n d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ba\u015fka t\u00fcrl\u00fc m\u00fc hayal ediyorlar?<\/p>\n

Mesela rasyonel devrimden ba\u011f\u0131ms\u0131z d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclemeyecek bir kolonyalizm, Platon\u2019u memnun eder miydi acaba? Teknoloji. Bilim. S\u0131n\u0131fsal toplum yap\u0131lar\u0131. Ayd\u0131nlanma b\u00fct\u00fcn otoriteyi akl\u0131n g\u00fcd\u00fcm\u00fcne verdi. D\u00fcnya gezegeni sakinleri olarak sonu\u00e7 olarak halimizden memnun muyuz? B\u00fct\u00fcn bat\u0131l\u0131 olmayan toplumlar rasyonel devrimi ne kadar ger\u00e7ekle\u015ftirebildiklerini tartarak geli\u015fmi\u015f oldup olmad\u0131klar\u0131n\u0131 anlamaya \u00e7al\u0131\u015fadursun, bat\u0131l\u0131 toplumlar ne alemde? Postmodernizm de neyin nesi? Baudrillard gibi \u201cele\u015ftirel\u201d d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler Platonvari<\/em> bir \u00e7a\u011fr\u0131 yap\u0131yor\u00a0olabilirler mi?<\/p>\n

Rasyonel devrimin sonu\u00e7lar\u0131 ne oldu? Mesela mertlik ger\u00e7ekten bozuldu mu? Evet ise, bu \u00f6nemli mi \u00f6nemsiz mi? Mesela rasyonel devrimin k\u00fcresel bir sonucu olarak \u015eark\u2019ta ipler kurnaz insanlar\u0131n eline mi ge\u00e7ti? Garp ise singularity\u2019nin e\u015fi\u011finde belki de b\u00fct\u00fcn insanl\u0131\u011f\u0131n k\u0131yametini haz\u0131rl\u0131yor olabilir mi?<\/p>\n

Platon\u2019un bir zamanlar yapt\u0131\u011f\u0131 \u201cideal devlet y\u00f6neticisi filozof olmal\u0131\u201d g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn fiziksel erk \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n kapan\u0131\u015f\u0131n\u0131 davet etmesi gibi, son y\u00fcz y\u0131lda say\u0131lar\u0131nda ve niteliklerinde ciddi bir patlama ya\u015fanan distopik ve post-apokaliptik sanat eserleri de bir ba\u015fka \u00e7a\u011f\u0131 davet ediyor olabilirler mi? D\u00fcnya ger\u00e7ekten nereye gidiyor?<\/p>\n

Eski \u00e7a\u011flar\u0131n tipik bir bireyi, fiziksel g\u00fc\u00e7 \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n ebediyen devam edece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015f m\u00fcd\u00fcr bilinmez ama rasyonel \u00e7a\u011f\u0131n tipik bireyleri olarak bizler, rasyonel devrimin sonsuza kadar s\u00fcrece\u011fini zannediyoruz. Ad\u0131n\u0131n devrim oldu\u011funa aldan\u0131lmamal\u0131, rasyonel devrim fiziksel g\u00fcc\u00fc yok saymad\u0131. Fiziksel g\u00fcc\u00fcn \u00f6nemini yery\u00fcz\u00fcnden silip akl\u0131 ikame etmedi. Rasyonel devrimin yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fey fiziksel g\u00fcc\u00fc akl\u0131n hizmetine sokmakt\u0131.<\/p>\n

\u00c7ok uzak olmayan bir gelecekte, kim bilir, ak\u0131l arketipi bir ba\u015fka insan arketipinin etki alan\u0131na girer\u2026 Bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda olan bitene bakarak gelece\u011fe dair projeksiyonlar yap\u0131labilir. Bilim ve teknolojinin gelecekte neye hizmet edecekmi\u015f gibi g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcne, ne t\u00fcr y\u00f6nelimler i\u00e7inde oldu\u011funa iyi dikkat etmek gerek. Yery\u00fcz\u00fcnde adaleti ve huzuru tesis etmek i\u00e7in fiziksel g\u00fcce ihtiya\u00e7 oldu\u011fu kadar akla da ihtiya\u00e7 var. Ne var ki her iki arketipal g\u00fcc\u00fcn karanl\u0131k ve \u00f6l\u00fcmc\u00fcl bir karakteri de var. As\u0131l i\u015f orta yolu tutturabilmekte. \u0130nsan bunu ne kadar ba\u015farabilir, bug\u00fcne dek ne kadar ba\u015fard\u0131? Tablo karamsar g\u00f6r\u00fcnebilir, sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 kestirmek zor. S\u00f6ylenebilecek \u015fey ise de\u011fi\u015fimin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz oldu\u011fu. Platon, Sava\u015f\u00e7\u0131 arketipini bask\u0131lay\u0131p B\u00fcy\u00fcc\u00fc\u2019y\u00fc g\u00f6reve \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rken K\u00f6ro\u011flu, B\u00fcy\u00fcc\u00fc\u2019den \u015fikayet etmekte. Akl\u0131n zaferleri kar\u015f\u0131s\u0131nda b\u00fcy\u00fclenmi\u015f, \u015fa\u015fk\u0131n ve belki de ac\u0131lar i\u00e7indeki insano\u011flu da, t\u0131pk\u0131 Platon gibi s\u0131radaki arketipi g\u00f6reve davet etmeye ba\u015flam\u0131\u015f olabilir mi?<\/p>\n

Post-apokaliptik pop\u00fcler filmlerde s\u00f6z konusu davetin izlerini bulabilir miyiz?
\nMad Max
\nMatrix
\nMaymunlar Cehennemi
\n28 G\u00fcn Sonra
\nBen Efsaneyim
\n12 Maymun
\nSu D\u00fcnyas\u0131
\nGattaca<\/p>\n

Distopik romanlarda\/filmlerde b\u00f6yle bir davet s\u00f6z konusu olabilir mi?
\nBiz – Yevgeni Zamyatin
\n1984 – George Orwell
\nCesur Yeni D\u00fcnya – Aldous Huxley
\nFahrenheit 451 – Ray Bradbury
\nGelecekbilim Kongresi – Stanislaw Lem
\nOtomatik Portakal – Anthony Burgess
\nAndroidler Elektronik Koyun D\u00fc\u015fler Mi? – P.K. Dick<\/p>\n

\"Akl\u0131n
Akl\u0131n k\u0131yameti nas\u0131l bir \u015fey olacak?<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130nsan\u0131n arketipal g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yak\u0131c\u0131 ve karanl\u0131k taraflar\u0131 kabakuvvet, kurnazl\u0131k ve bohemlik olarak basitle\u015ftirilirse; gelecekte insanl\u0131\u011f\u0131n kar\u015f\u0131la\u015faca\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck tehdidin,\u00a0gen teknolojisi, beynin kimyasal i\u015fleyi\u015finin \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, sanal ger\u00e7ekli\u011fin yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 vs. gibi bug\u00fcnden kendisini g\u00f6stermekte oldu\u011fu anla\u015f\u0131lacakt\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Platon, bizdeki ad\u0131yla Efl\u00e2tun sava\u015flar\u0131n bilek g\u00fcc\u00fcyle kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemde ya\u015f\u0131yordu. Daha teknik bir ifadeyle; fiziksel g\u00fcc\u00fcn siyasi g\u00fc\u00e7le neredeyse e\u015fanlaml\u0131 oldu\u011fu bir d\u00fcnyayd\u0131 antik d\u00fcnya. Bu sebeple Platon\u2019un ideal devlet y\u00f6neticisinin filozoflar aras\u0131ndan se\u00e7ilmesi gerekti\u011fi fikrine \u015fa\u015f\u0131rmamak gerek. Kaba kuvvetin do\u011furdu\u011fu k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar\u0131 bizzat g\u00f6zlemlemi\u015f oldu\u011funu varsayarsak hata etmi\u015f olmay\u0131z. Fiziksel g\u00fcc\u00fcn yerini bir […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[248],"tags":[106,209,210,178,96,168,211,208,212,34,213,22],"class_list":["post-1820","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cesitli","tag-arketip","tag-bacon","tag-descartes","tag-distopya","tag-edebiyat","tag-gelecek","tag-koroglu","tag-platon","tag-post-apokaliptik-filmler","tag-sinema","tag-singularity","tag-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1820"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1834,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1820\/revisions\/1834"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1820"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1820"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1820"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}