{"id":1673,"date":"2014-09-18T19:02:35","date_gmt":"2014-09-18T16:02:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1673"},"modified":"2017-05-12T00:45:45","modified_gmt":"2017-05-11T21:45:45","slug":"mekanik-bir-iman","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1673","title":{"rendered":"Mekanik Bir \u0130man"},"content":{"rendered":"
\"Penny<\/a>
Penny Dreadful<\/figcaption><\/figure>\n

Penny Dreadful, Amerikan kablo kanal\u0131 Showtime’\u0131n yeni dizilerinden birisi. Dizinin ad\u0131 bir kad\u0131n ad\u0131 soyad\u0131 gibi duruyor olsa da bir penny’lik ucuz tefrika roman gibi bir anlam\u0131 var. Dizi; yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 tarihlerden itibaren \u00f6zellikle anglo-sakson d\u00fcnyas\u0131n\u0131 derinden etkileyen pek \u00e7ok korku \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 gibi; biraz Bram Stoker’\u0131n me\u015fhur Dracula’s\u0131ndan biraz Mary Shelley’in Frankenstein’\u0131ndan, Kar\u0131nde\u015fen Jack’ten, kurtadamlardan, antik m\u0131s\u0131r ezoterizminden eklektik bir \u00fcslupla toparlanm\u0131\u015f bir senaryoya sahip. Ancak \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f bir yap\u0131m oldu\u011funu s\u00f6ylememiz gerek. Dekor ve kost\u00fcm tasar\u0131mlar\u0131na \u015fapka \u00e7\u0131kart\u0131yoruz. Mesela dizinin kost\u00fcmlerini; ayn\u0131 zamanda Jean Jacques Annaud’un m\u00fcthi\u015f filmi G\u00fcl\u00fcn Ad\u0131’ndaki ola\u011fan\u00fcst\u00fc i\u015fi \u00e7\u0131karan oscarl\u0131 Gabriella Pescucci haz\u0131rlam\u0131\u015f. Pescucci Oscar \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc Scorsese’nin Age of Innocence filminde kazanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

Dizi, Victoria d\u00f6nemi Londra’s\u0131nda ge\u00e7iyor. Filmin gotik atmosferi sisli, ya\u011fmurlu ve kirli bir Londra tasar\u0131m\u0131yla olu\u015fturuluyor. Ana karakter, Sir Malcolm, d\u00f6nemin maceraperest burjuvazisinde moda oldu\u011fu \u00fczere bir Afrika ka\u015fifi. B\u00fct\u00fcn \u00f6yk\u00fc ise, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131nda, \u00fczerinde g\u00fcne\u015f batmayan bir imparatorlu\u011fun ba\u015fkentinde, s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fin bir nevi yan etkisi olarak k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn hakim olmamas\u0131 i\u00e7in sava\u015fan bir grup “sahip” hakk\u0131nda. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na “medeniyet” g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fs\u00fcn\u00fcz, “ilkel” halklar\u0131n\u0131 k\u00f6lele\u015ftirerek \u00f6zg\u00fcrl\u00fck kavram\u0131n\u0131 da g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz topraklar bu iyili\u011fe te\u015fekk\u00fcr etmek bir yana k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc sizin ba\u015fkentinize transfer etmek istiyorlar. Kipling’in \u015fiirindeki beyaz adam\u0131n y\u00fck\u00fc<\/em> bu olsa gerek!<\/p>\n

Vampirler, bin bir t\u00fcrl\u00fc b\u00fcy\u00fc, kurtadamlar hep “d\u0131\u015far\u0131dan” geliyor. Sadece bununla kalsa iyi, bir ba\u015fka “Victorian” bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 da Frankenstein Canavar\u0131’n\u0131n a\u011fz\u0131ndan itiraf ediliyor: Malumunuz, mekanik ve makinele\u015fme, ad\u0131 ge\u00e7en d\u00f6nemde \u00f6ylesine bir \u00e7\u0131lg\u0131nl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc ki do\u011fadaki her \u015fey gibi insana dair her \u015fey de bir makine gibi g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. \u00d6rne\u011fin farkl\u0131 insanlardan al\u0131nan makine par\u00e7alar\u0131 h\u00fckm\u00fcndeki farkl\u0131 farkl\u0131 organlar, bilimin \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda bir laboratuvar ortam\u0131nda bir araya getirilirse yepyeni bir insan olu\u015fturulabilirdi. \u00d6yle ya, organlar\u0131 toparlar, damarlar\u0131 ve sinirleri ba\u011flars\u0131n\u0131z, kan da pompalay\u0131p bir elektrik ak\u0131m\u0131 vererek kalbi \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rs\u0131n\u0131z. Hop! Makine \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flay\u0131verirdi! \u0130\u015fte Frankenstein Canavar\u0131 b\u00f6yle do\u011fdu.<\/p>\n

Sebep sonu\u00e7 ili\u015fkilerine bu denli “mekanik” bir iman hala yayg\u0131n d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc.<\/p>\n

\"\u0130nsan<\/a>
\u0130nsan mekanik yasalar\u0131na tabi midir?<\/figcaption><\/figure>\n

Sanat\u00e7\u0131lar, gidi\u015fat\u0131 ilk \u00f6nce g\u00f6rmekle kalm\u0131yor ayn\u0131 zamanda tehlikeyi herkesten \u00f6nce s\u00f6yleyecek cesarete de sahip oluyorlar. T\u0131pk\u0131 bug\u00fcnleri herkesten \u00f6nce g\u00f6ren Aldous Huxley, Yevgeni Zamyatin, George Orwell, Ray Bradbury gibi. T\u0131pk\u0131 bu yazarlar\u0131n romanlar\u0131ndaki karakterler gibi sistemi g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak kutsayan kalabal\u0131klar olmad\u0131k m\u0131? Sistem d\u0131\u015f\u0131 her \u015fey, t\u0131pk\u0131 onlar i\u00e7in oldu\u011fu gibi bizim i\u00e7in de tabu de\u011fil mi?<\/p>\n

Bak\u0131n Penny Dreadful’daki mekanize d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc, teknolojiyi, nedenselli\u011fi temsil eden Frankenstein Canavar\u0131; “yarat\u0131c\u0131s\u0131” Victor Frankenstein’a neler s\u00f6yl\u00fcyor:<\/p>\n

\"Modern<\/a>
Modern \u00e7a\u011f’\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fc mekanik insan, “yarat\u0131c\u0131s\u0131” ile hesapla\u015f\u0131yor.<\/figcaption><\/figure>\n

\u0130lk \u00e7ocu\u011fun d\u00f6nd\u00fc…baba. Seni bulamayaca\u011f\u0131m\u0131 m\u0131 sand\u0131n? \u00d6ld\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc m\u00fc zannettin? \u00d6lebilece\u011fimi? Sen daha ak\u0131ll\u0131s\u0131nd\u0131r…Frankenstein. Seni en karanl\u0131k gecenin en korkun\u00e7 f\u0131rt\u0131nas\u0131n\u0131n girdab\u0131nda bile arard\u0131m. Aya\u011fa kalk ve y\u00fczle\u015f benimle! Bu surata bir daha bak. Pek bi\u00e7imli de\u011fil mi? M\u00fcnasip \u015fekilde ifade edebilmen i\u00e7in kelimeler kifayetsiz mi kal\u0131yor? G\u00f6zlerde bir tehlike mi var? Bu g\u00f6zler, bir zamanlar i\u00e7ine bakt\u0131\u011f\u0131n g\u00f6zler de\u011fil mi? Nas\u0131l kan a\u011flad\u0131\u011f\u0131m\u0131 dinle \u015fimdi. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz, zor bir do\u011fumdu. Kat\u0131ks\u0131z ve deh\u015fetli bir \u0131zd\u0131rapla do\u011fmu\u015ftum. Elbette tahayy\u00fcl etti\u011fin de\u011fi\u015fim bu de\u011fildi. Shelley’nin yazd\u0131\u011f\u0131 Adonais<\/a> \u015fiirindeki gibi… fanili\u011fe kar\u015f\u0131 kazan\u0131lm\u0131\u015f \u00fcst\u00fcn bir galibiyet de\u011fildi bu. Bu menfur bir \u015feydi.<\/em> Hay\u0131r! Sonra ka\u00e7t\u0131n. Maruz kald\u0131\u011f\u0131m ilk insan davran\u0131\u015f\u0131 reddedili\u015fti. Senin t\u00fcr\u00fcne kar\u015f\u0131 olan tiksintime \u015fa\u015fmamal\u0131. Bekledim. Ama sen d\u00f6nmedin. Bu denli yaln\u0131z ve bi\u00e7are bir varl\u0131k daha olmu\u015f mudur acaba? Yeni do\u011fan t\u00fcm varl\u0131klar do\u011fduklar\u0131 an terk mi edilmi\u015ftir?<\/em> Hayat b\u00f6yle bir \u015fey miydi? Yukar\u0131 kattaki pencere kurtulu\u015fum ve e\u011fitmenim olmu\u015ftu. \u0130nsanlar\u0131n nas\u0131l oldu\u011funu \u00f6\u011frendim. K\u00f6y halk\u0131n\u0131n nelere de\u011fer verdi\u011fini ve neleri hakir g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc. Hayvanlara nas\u0131l muamele edildi\u011fini. Kafamda, hayvan oldu\u011fuma dair<\/em> hi\u00e7bir \u015f\u00fcphe yoktu. Nas\u0131l \u015f\u00fcphe olabilirdi ki? Y\u0131rt\u0131c\u0131 bir varl\u0131\u011f\u0131n \u00e7ehresi de\u011fil miydi bu?<\/em> Zamanla kelimeleri \u00f6\u011frendim. \u00c7ok de\u011ferli \u015fiir kitaplar\u0131n, ilk okuma kitaplar\u0131m olmu\u015ftu.<\/em> Kalemle \u00e7izdi\u011fin yerlerden en ehemmiyet verdiklerinin Wordsworth ve romantizm ak\u0131m\u0131ndakiler oldu\u011funu anlad\u0131m. Benden ka\u00e7mana \u015fa\u015fmamal\u0131. Ben, eski pastoral d\u00fcnyan\u0131n<\/em> olu\u015fumu de\u011fildim. Ben modernli\u011fin canl\u0131 bir \u00f6rne\u011fiydim. Yaratt\u0131\u011f\u0131n \u015feyin bu oldu\u011funu bilmiyor muydun? Modern \u00e7a\u011f. Modern olu\u015fumunun, Keats ve Wordsworth’\u00fcn de\u011ferlerine sahip olaca\u011f\u0131n\u0131 m\u0131 zannettin sahiden? Demirin ve makinele\u015fmenin h\u00e2kimiyetindeyiz art\u0131k.<\/em> Buhar makineleri ve t\u00fcrbinlerden ibaretiz. Bir nergis \u00e7i\u00e7e\u011findeki ebediyeti g\u00f6rebilece\u011fimizi tasavvur edecek kadar toy muydun sahi? \u00c7ocuk olan kim, Frankenstein? Sen mi ben mi? <\/em>Bir kere benden ka\u00e7t\u0131n. Bir daha asla olmayacak. Biz Janus maskesi gibiyiz. Ayr\u0131lamay\u0131z. Bunu nas\u0131l yapabildin? \u00c7ocu\u011funu, ac\u0131n\u0131n ne demek oldu\u011funu \u00f6\u011frenmeden \u00f6ld\u00fcrerek merhamet ettim. Sense beni sadece ac\u0131ya gark ettin! (\u00c7eviri Divxplanet’ten)
\n<\/em><\/p>\n

Benzeri bir hesapla\u015fmay\u0131 Philip K. Dick’in roman\u0131ndan uyarlanan Blade Runner’da da g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fck. Varolu\u015fsal problemlerle bo\u011fu\u015fan Nexus serisi sava\u015f\u00e7\u0131 robotu Roy Batty,
\nDr. Eldon Tyrell kendisine “Hen\u00fcz vaktin varken git e\u011flen” dedi\u011finde “Eminim biyomekani\u011fin tanr\u0131s\u0131 nas\u0131l e\u011flenece\u011fimi de biliyordur” diyerek efendisinin hayat\u0131na son vermi\u015fti.<\/p>\n

\"\u0130nsan,<\/a>
\u0130nsan, biyomekani\u011fin “tanr\u0131s\u0131” m\u0131? Bizler Tyrell miyiz yoksa Roy Batty mi?<\/figcaption><\/figure>\n

\u00d6ncesinde Genrikh Nikolaevich Volkov 1975 y\u0131l\u0131nda ne yazm\u0131\u015f:<\/p>\n

Peru’da bulunmu\u015f 4. y\u00fczy\u0131la ait \u00e7\u00f6mleklerde bir efsane dile getirilir Bu efsaneye g\u00f6re insan eliyle yap\u0131lm\u0131\u015f her \u015fey (\u00e7\u00f6mlekler, tavalar, de\u011firmenler…) ve t\u00fcm evcil hayvanlar insanlara kar\u015f\u0131 ayaklanacak ve bunun sonucu roller de\u011fi\u015fecek. O zaman de\u011firmenler kendilerini icat etmi\u015f olanlar\u0131 \u00f6\u011f\u00fctecek, \u00e7\u00f6mlekler insanlar\u0131 kaynatacak, tavuklar insanlar\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcp tavalarda k\u0131zartacak. Bir kez olmu\u015f bu \u015fey bir daha olacak. Modern sosyoloji kitaplar\u0131nda “end\u00fcstri uygarl\u0131\u011f\u0131” b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc okuyan herkes bu kehanetin do\u011frulu\u011funa inanacakt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu sayfalarda dizgin ve kontrol tan\u0131maz “bilim ve teknoloji \u015feytan\u0131” resmedilmektedir. \u0130nsan bilim ve tekni\u011fin kendi yaratt\u0131\u011f\u0131 bir \u015fey oldu\u011funu unutmaya itilmekte, bilim ve teknik kendini yaratan insana egemen olmakta, onun d\u0131\u015f\u0131nda ve \u00fcst\u00fcnde bir g\u00fc\u00e7 haline gelmekte, bu durum insan\u0131n hem fizik, hem de moral \u00e7ehresini de\u011fi\u015ftirmektedir. Canl\u0131lar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler cans\u0131zlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler halini almakta, \u00e7al\u0131\u015fan insan kar\u015f\u0131s\u0131nda muhatap olarak yaln\u0131z para, teknoloji ve robot g\u00f6rmektedir. “Mant\u0131kd\u0131\u015f\u0131 insan” mant\u0131kl\u0131 bilimle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalm\u0131\u015f gibidir. Ac\u0131mas\u0131z ve insan y\u00fcz\u00fcne benzemeyen g\u00fc\u00e7ler onu i\u015fsizlik ve ekonomik krizlerle tehdit etmekte, insan\u0131n dima\u011f\u0131nda bu g\u00fc\u00e7ler bilim ve teknolojideki ilerlemelerle b\u00fct\u00fcnle\u015fmektedir. Teknoloji \u00fcretti\u011fi mallar gibi ba\u011f\u0131ms\u0131z, ba\u015f\u0131na buyruk ve insan\u0131n \u00fcst\u00fcnde bir karakter kazanm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece “\u00f6l\u00fc i\u015f” bir vampir gibi ya\u015fayan i\u015fin kan\u0131n\u0131 emmekte, onu k\u00f6le yapmakta ve kurutmaktad\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fan insan ekonomik zorlamalar\u0131n de\u011fil robotlar\u0131n esiriymi\u015f gibi bir hava do\u011fmu\u015ftur. (\u00c7eviren Dr.Sel\u00e7uk Alsan,\u00a0 Bilim ve Teknik Dergisi, May\u0131s-Haziran 1977)
\n<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Penny Dreadful, Amerikan kablo kanal\u0131 Showtime’\u0131n yeni dizilerinden birisi. Dizinin ad\u0131 bir kad\u0131n ad\u0131 soyad\u0131 gibi duruyor olsa da bir penny’lik ucuz tefrika roman gibi bir anlam\u0131 var. Dizi; yaz\u0131ld\u0131klar\u0131 tarihlerden itibaren \u00f6zellikle anglo-sakson d\u00fcnyas\u0131n\u0131 derinden etkileyen pek \u00e7ok korku \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 gibi; biraz Bram Stoker’\u0131n me\u015fhur Dracula’s\u0131ndan biraz Mary Shelley’in Frankenstein’\u0131ndan, Kar\u0131nde\u015fen Jack’ten, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[249],"tags":[176,178,179,177,175,180,34,14,28,174],"class_list":["post-1673","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sinema-tv","tag-blade-runner","tag-distopya","tag-dizi","tag-mekanik","tag-penny-dreadful","tag-sanat","tag-sinema","tag-teknoloji","tag-tv","tag-viktorya-cagi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1673","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1673"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1683,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1673\/revisions\/1683"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}