Be\u015f perdeli yap\u0131:<\/strong><\/h4>\n19.yy ele\u015ftirmeni Gustav Freytag yunan ve \u015fekspiryen drama \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken be\u015f perdeli bir yap\u0131y\u0131 fark etmi\u015fti. \u0130lk perde serim, yani karakterlerin ve ortam\u0131n tan\u0131t\u0131lmas\u0131yd\u0131 ve k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 bir olayla bitiyordu. \u0130kinci perde, k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131 olay\u0131n do\u011furdu\u011fu problemi daha karma\u015f\u0131k bir hale getiriyordu. Bu perdede ana karakterin problemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in giri\u015fti\u011fi ilk hamleler bo\u015fa \u00e7\u0131k\u0131yordu. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc perde ise doruktu. Bu perdede ana karakterin talihi ters y\u00fcz olurdu. Yunan dramas\u0131 terimleriyle ifade edecek olursak, karakter \u015fanss\u0131zdan \u015fansl\u0131ya d\u00f6nd\u00fcyse komedi<\/strong>, \u015fansl\u0131dan \u015fanss\u0131za d\u00f6nd\u00fcyse trajedi<\/strong> olu\u015fuyordu. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc perde ana karakterin k\u00f6t\u00fc talihini geri \u00e7evirmesiyle sonu\u00e7lan\u0131rd\u0131 ama bu durumun sonunda iyi adam ile k\u00f6t\u00fc adam\u0131n y\u00fczle\u015fmesi benzeri \u015f\u00fcphe ve merak y\u00fckl\u00fc bir d\u00fc\u011f\u00fcm olu\u015fuyordu. Be\u015finci perdede ise olaylar sonu\u00e7lan\u0131yor, d\u00fc\u011f\u00fcmler \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcyor, bazen bir sonraki hikaye i\u00e7in ikincil bir konuya yelken a\u00e7acak gibi oluyordu.<\/p>\nFreytag\u2019\u0131n dramatik yap\u0131s\u0131 \u00e7o\u011funlukla bir piramit olarak g\u00f6sterilir.![\"freytag-piramidi\"](\"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/freytag-piramidi.jpg\")
<\/a><\/p>\n\u00dc\u00e7<\/strong> Perdeli Yap\u0131:<\/strong><\/h4>\n\u00dc\u00e7 perdeli yap\u0131 modern tiyatroda g\u00f6zden d\u00fc\u015fse de senaryo yaz\u0131m\u0131nda \u00f6zellikle kullan\u0131l\u0131r. Be\u015f perdeli yap\u0131da oldu\u011fu gibi ilk perdede te\u015fvik edici bir olay\u0131 ihtiva eden karakterlerin ve ortam\u0131n kurulmas\u0131 a\u015famas\u0131 vard\u0131r. \u0130kinci perde y\u00fczle\u015fme ve kar\u015f\u0131la\u015fmalardan olu\u015fur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc perde ise doruk ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedir. Genel br \u00f6l\u00e7\u00fc olarak 1.perde 30dk., 2.perde 60 dk., 3.perde ise 30dk. olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n
Syd Field’\u0131n Paradigmas\u0131:<\/strong><\/h4>\n\u201cSenaryo\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Syd Field ise d\u00f6rt perdeli bir yap\u0131 \u00f6nerir ama onun as\u0131l odakland\u0131\u011f\u0131 konu perdelerin i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, entrika noktalar\u0131 ve \u201c\u00e7imdik\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u015feylerdir.<\/p>\n
\n- Entrika Noktas\u0131 1: \u0130lk perdenin son sahnesinde karakterin hayat\u0131 dramatik olarak de\u011fi\u015fir, k\u00f6t\u00fc adamla ya da problemle y\u00fczle\u015fece\u011fi yola girdi\u011fi noktad\u0131r. Entrika noktas\u0131 1\u2019 in te\u015fvik edici olay ile ayn\u0131 \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim. Fiedl, te\u015fvik edici olay\u0131 ilk perdenin ba\u015f\u0131na veya ortas\u0131na yerle\u015ftirmeyi tercih eder.<\/li>\n
- \u00c7imdik 1: Seyirciye senaryonun ilerledi\u011fi ana ekseni hat\u0131rlatan durumdur.<\/li>\n
- Ortanokta: \u0130kinci perdenin tam ortas\u0131nda bir a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kma ya da talihin tersy\u00fcz olmas\u0131 \u00e2n\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- \u00c7imdik 2: T\u0131pk\u0131 \u00c7imdik 1 gibi seyirciye ana \u00e7at\u0131\u015fmay\u0131 hat\u0131rlatan olayd\u0131r ve bir \u015fekilde \u00c7imdik 1 ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r.<\/li>\n
- Entrika Noktas\u0131 2: \u0130kinci sahnenin son noktas\u0131d\u0131r ve ana karakterin en zor \u00e2n\u0131d\u0131r. Ana karakter k\u00f6t\u00fc adamla ya problemle y\u00fczle\u015fmeye karar verir.\u00a0
![\"syd-field-paradigma\"](\"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/wp-content\/uploads\/2013\/07\/syd-field-paradigma.jpg\")
<\/a><\/li>\n<\/ul>\nFrank Dan<\/strong>ie<\/strong>l’in sekans yakla\u015f\u0131m\u0131:<\/strong><\/span><\/h4>\nFilmler (yani dijital sinemadan \u00f6nceki filmler) 8-10 dakikal\u0131k bobinler halinde da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rd\u0131. Sinemac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda, senaryo yazarlar\u0131ndan her bobin bitiminde anlat\u0131mda do\u011fal bir ara olu\u015fturmalar\u0131 istenirdi. 1920\u2019lerin sonlar\u0131na kadar bu \u00f6zellikle \u00f6nemliydi \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu sinema salonu sadece bir adet projeksiyon cihaz\u0131na sahipti ve g\u00f6sterilen bobin bitince seyirci, makinistin bobin de\u011fi\u015ftirmesini beklemek zorunda kal\u0131yordu. Sinema filmleri yakla\u015f\u0131k olarak sekiz bobinden olu\u015furdu bu da sekiz anlat\u0131msal sekans olmas\u0131 anlam\u0131na gelirdi. Columbia ve USC fim okullar\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131 Frank Daniel, film \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn yap\u0131sal \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinde 10-15 dakikadan olu\u015fan sekiz sekans\u0131n, hala kullan\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011funu iddia etti. Frank Daniel 1996 da \u00f6ld\u00fckten sonra \u00f6\u011frencisi Paul Joseph Gulino, Senaryo Yazarl\u0131\u011f\u0131: Sekans Yakla\u015f\u0131m\u0131 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi kitapta hocas\u0131n\u0131n fikirlerini toparlad\u0131.<\/p>\n
Gulino \u201cyap\u0131n\u0131n\u201d \u00e7ok de\u011fi\u015fken olabilece\u011fini ve sadece senaryo yazar\u0131na seyircinin ilgisini canl\u0131 tutmak i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. E.M. Forester\u2019dan al\u0131nt\u0131 yaparak: Tek meziyet \u201cbundan sonra ne olacak\u201d demesini sa\u011flamakt\u0131r. Tam tersi olarak, tek hata vard\u0131r: Seyirciyi \u201cbundan sonra ne olaca\u011f\u0131na\u201d merak etmez hale getirmek. Gulino, seyircinin sonra ne olaca\u011f\u0131n\u0131 merak etmesini sa\u011flamak i\u00e7in artan \u00f6nemle d\u00f6rt ayr\u0131 ara\u00e7 tan\u0131mlar.<\/p>\n
\n- \u0130m\u00e2 etmek<\/strong>, seyirciye a\u00e7\u0131k a\u00e7\u0131k bundan sonra ne olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektir. Benzer bir ara\u00e7 sahte im\u00e2d\u0131r. Seyirciye bir \u015fey olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylersiniz ama o olmaz. Bazen im\u00e2 etmek do\u011fru \u015fekilde sonu\u00e7lansa da eksik ya da \u00e7eldirici bir bir yola s\u00fcr\u00fckleyebilir.<\/li>\n
- Bir \u00f6yk\u00fc birbirine ba\u011fl\u0131 bir dizi sebepler ve sonu\u00e7lar olarak tan\u0131mlan\u0131rsa \u201cask\u0131da bir olay<\/strong>\u201d ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde seyirci neler d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc filmin ilerleyen sahnelerinde anlayana dek mant\u0131kl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama verilmez. Mesela Big Lebowski filminin ba\u015f\u0131nda Dude\u2019un evine gelen silahl\u0131 adamlar\u0131n neyin pe\u015finde olduklar\u0131n\u0131 bilmeyiz. Adamlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131 ask\u0131da bir olayd\u0131r<\/li>\n
- Dramatik ironi<\/strong> meydana geldi\u011finde seyirci bir \u015feylerin \u00f6nemli oldu\u011funu bilir ama karakter bilmez. Bir dramatik ironi sahnesi karakterlerin \u00e7ok sonra \u00f6\u011frenecekleri ama seyircinin bir \u015feyler \u00f6\u011frendi\u011fi sahneye biti\u015fiktir. Dramatik ironi, sadece bir karakterin; seyircinin bildi\u011fi \u015feyi \u00f6\u011frenip di\u011ferlerinin bilmemesi durumunda g\u00fc\u00e7lendirilebilir. Dramatik ironinin \u015f\u00fcphe duygusu ya da komik durumlar yazmak i\u00e7in kullan\u0131labilece\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/li>\n
- Frank Daniel, dramatik gerilim<\/strong>i bir karakterin bir \u015feyi \u00f6l\u00fcm\u00fcne istemesi ve ona ula\u015fmakta zorluk \u00e7ekmesi ya da bir ka\u00e7\u0131\u015f olarak; bir karakterin bir \u015feyden \u00f6l\u00fcm\u00fcne ka\u00e7mak istemesi ve ka\u00e7arken sorunlar ya\u015famas\u0131 olarak tan\u0131mlar.<\/li>\n<\/ul>\n
Sekans yakla\u015f\u0131m\u0131 bir filmi \u00fc\u00e7 perdeye b\u00f6ler: iki sekanstan olu\u015fan birinci perde, d\u00f6rt sekanstan olu\u015fan ikinci perde ve iki sekanstan olu\u015fan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc perde. (elbette bu form\u00fclde filmden filme de\u011fi\u015fen durumlar olabilir) Her sekans mini bir film olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Yani ortaya bir sorun at\u0131l\u0131r ve sekans\u0131n sonunda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Tabi sekans sonundaki \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir sonraki sekans i\u00e7in yeni bir soru olu\u015fturacak \u015fekilde tasarlanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n
Freytag\u2019\u0131n dramatik yap\u0131s\u0131 \u00e7o\u011funlukla bir piramit olarak g\u00f6sterilir. \u00dc\u00e7 perdeli yap\u0131 modern tiyatroda g\u00f6zden d\u00fc\u015fse de senaryo yaz\u0131m\u0131nda \u00f6zellikle kullan\u0131l\u0131r. Be\u015f perdeli yap\u0131da oldu\u011fu gibi ilk perdede te\u015fvik edici bir olay\u0131 ihtiva eden karakterlerin ve ortam\u0131n kurulmas\u0131 a\u015famas\u0131 vard\u0131r. \u0130kinci perde y\u00fczle\u015fme ve kar\u015f\u0131la\u015fmalardan olu\u015fur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc perde ise doruk ve \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmedir. Genel br \u00f6l\u00e7\u00fc olarak 1.perde 30dk., 2.perde 60 dk., 3.perde ise 30dk. olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir.<\/p>\n \u201cSenaryo\u201d kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Syd Field ise d\u00f6rt perdeli bir yap\u0131 \u00f6nerir ama onun as\u0131l odakland\u0131\u011f\u0131 konu perdelerin i\u00e7eri\u011fi de\u011fil, entrika noktalar\u0131 ve \u201c\u00e7imdik\u201d ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi \u015feylerdir.<\/p>\n Filmler (yani dijital sinemadan \u00f6nceki filmler) 8-10 dakikal\u0131k bobinler halinde da\u011f\u0131t\u0131l\u0131rd\u0131. Sinemac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk y\u0131llar\u0131nda, senaryo yazarlar\u0131ndan her bobin bitiminde anlat\u0131mda do\u011fal bir ara olu\u015fturmalar\u0131 istenirdi. 1920\u2019lerin sonlar\u0131na kadar bu \u00f6zellikle \u00f6nemliydi \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7o\u011fu sinema salonu sadece bir adet projeksiyon cihaz\u0131na sahipti ve g\u00f6sterilen bobin bitince seyirci, makinistin bobin de\u011fi\u015ftirmesini beklemek zorunda kal\u0131yordu. Sinema filmleri yakla\u015f\u0131k olarak sekiz bobinden olu\u015furdu bu da sekiz anlat\u0131msal sekans olmas\u0131 anlam\u0131na gelirdi. Columbia ve USC fim okullar\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131 Frank Daniel, film \u00f6yk\u00fcs\u00fcn\u00fcn yap\u0131sal \u00e7\u00f6z\u00fcmlemesinde 10-15 dakikadan olu\u015fan sekiz sekans\u0131n, hala kullan\u0131\u015fl\u0131 oldu\u011funu iddia etti. Frank Daniel 1996 da \u00f6ld\u00fckten sonra \u00f6\u011frencisi Paul Joseph Gulino, Senaryo Yazarl\u0131\u011f\u0131: Sekans Yakla\u015f\u0131m\u0131 ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi kitapta hocas\u0131n\u0131n fikirlerini toparlad\u0131.<\/p>\n Gulino \u201cyap\u0131n\u0131n\u201d \u00e7ok de\u011fi\u015fken olabilece\u011fini ve sadece senaryo yazar\u0131na seyircinin ilgisini canl\u0131 tutmak i\u00e7in yard\u0131mc\u0131 olabilece\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. E.M. Forester\u2019dan al\u0131nt\u0131 yaparak: Tek meziyet \u201cbundan sonra ne olacak\u201d demesini sa\u011flamakt\u0131r. Tam tersi olarak, tek hata vard\u0131r: Seyirciyi \u201cbundan sonra ne olaca\u011f\u0131na\u201d merak etmez hale getirmek. Gulino, seyircinin sonra ne olaca\u011f\u0131n\u0131 merak etmesini sa\u011flamak i\u00e7in artan \u00f6nemle d\u00f6rt ayr\u0131 ara\u00e7 tan\u0131mlar.<\/p>\n Sekans yakla\u015f\u0131m\u0131 bir filmi \u00fc\u00e7 perdeye b\u00f6ler: iki sekanstan olu\u015fan birinci perde, d\u00f6rt sekanstan olu\u015fan ikinci perde ve iki sekanstan olu\u015fan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc perde. (elbette bu form\u00fclde filmden filme de\u011fi\u015fen durumlar olabilir) Her sekans mini bir film olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. Yani ortaya bir sorun at\u0131l\u0131r ve sekans\u0131n sonunda \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcr. Tabi sekans sonundaki \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn bir sonraki sekans i\u00e7in yeni bir soru olu\u015fturacak \u015fekilde tasarlanmas\u0131 gerekmektedir.<\/p>\n<\/a><\/p>\n\u00dc\u00e7<\/strong> Perdeli Yap\u0131:<\/strong><\/h4>\n
Syd Field’\u0131n Paradigmas\u0131:<\/strong><\/h4>\n
\n
<\/a><\/li>\n<\/ul>\nFrank Dan<\/strong>ie<\/strong>l’in sekans yakla\u015f\u0131m\u0131:<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n
![\"sekans-yaklasimi\"](\"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/wp-content\/uploads\/2013\/08\/sekans-yaklasimi.jpg\")
<\/a>Sekans A- Seyircinin ilgisini \u00e7eken ilk \u00e7engel bu noktad\u0131r. Kim, ne, ne zaman, ve nerede sorular\u0131n\u0131n cevaplar\u0131 burada ortaya konur. Ana karakterin olaylar ba\u015flamadan \u00f6nceki hayat\u0131na dair belirtiler sergilenir. \u0130lk sekans te\u015fvik edici olay ile biter.<\/p>\n