{"id":1471,"date":"2013-05-14T17:40:04","date_gmt":"2013-05-14T14:40:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1471"},"modified":"2017-05-12T00:35:01","modified_gmt":"2017-05-11T21:35:01","slug":"film-endustrisinin-bilmenizi-istemedigi-6-sey","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1471","title":{"rendered":"Film end\u00fcstrisinin bilmenizi istemedi\u011fi 6 \u015eey"},"content":{"rendered":"

6- Hileli muhasebecilik<\/strong><\/p>\n

\u0130\u015fte bir Hollywood \u00f6rne\u011fi: Bir st\u00fcdyo bir film yapar. St\u00fcdyo filmi kendi da\u011f\u0131t\u0131r, buna ra\u011fmen yap\u0131m \u015firketi ve da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketi teknik olarak farkl\u0131 bir \u015firkettir ama ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015firketin alt\u0131nda i\u015f g\u00f6r\u00fcrler. Ayn\u0131 zamanda da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketi istedi\u011fi \u00fccreti kendisine bi\u00e7ebilir, isterse bu zilyon dolarlar olsun. Sonras\u0131nda film gi\u015feden milyar dolar kazansa teknik olarak borcunu \u00f6deyememi\u015f ve (kendilerine) bor\u00e7lu olabilir, asla kar edememi\u015f olabilir.<\/p>\n

Star Wars serisinin ilk \u00fc\u00e7 filminde Darth Vader’in kost\u00fcm\u00fc alt\u0131nda oyunculuk yapan David Prose Return of the Jedi i\u00e7in asla \u00fccretini alamam\u0131\u015ft\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc film, neredeyse 30 y\u0131l boyunca “hi\u00e7 para kazanmam\u0131\u015ft\u0131r”. Ancak yeniden piyasaya s\u00fcr\u00fcmlerden ve dvd pazar\u0131ndan para kazanm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n

Benzer \u015fekilde Harry Potter and the Order of the Phoenix d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda 1 milyar dolar para kazansa da ka\u011f\u0131t \u00fcst\u00fcnde 167 milyon dolar zarar etmi\u015ftir.<\/p>\n

(T\u00fcrk sinemas\u0131nda mali ve hukuki konular\u0131 d\u00fczenleyen doyurucu yasalar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve end\u00fcstri kelimesinin T\u00fcrkiye’deki sekt\u00f6rde bir kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtelim. Ancak kurt dumanl\u0131 havay\u0131 sever demi\u015f b\u00fcy\u00fcklerimiz. Her f\u0131rsatta “nerede bu devlet” diye \u015fikayet eden o kadar \u00e7ok insan var ki. Hukuk T\u00fcrk sinemas\u0131n\u0131n belki de en \u00f6ncelikli ihtiyac\u0131.)
\n
\n5- Zorlanan sinema salonlar\u0131<\/strong><\/p>\n

Hi\u00e7 merak ettiniz mi, d\u00fcnyan\u0131n neresine giderseniz gidin 25 kuru\u015f bile etmeyen patlam\u0131\u015f m\u0131s\u0131r, neden sinema salonlar\u0131nda 10 lirad\u0131r?<\/p>\n

Sinema salonlar\u0131 gelirlerini art\u0131rmak i\u00e7in film \u00f6ncesinde d\u00fczinelerce reklam g\u00f6stermek gibi yollara ba\u015fvuruyorlar. Neden her yeni film gi\u015fe rekorlar\u0131 k\u0131r\u0131yor ve \u00e7ok b\u00fcy\u00fck paralar kazan\u0131yor? \u00c7\u00fcnk\u00fc st\u00fcdyolar sinema salonlar\u0131n\u0131n karn\u0131n\u0131n doymas\u0131n\u0131 istemez.<\/p>\n

Sinema salonlar\u0131 gi\u015feden de\u011fi\u015fken \u00f6l\u00e7ekli pay al\u0131rlar. \u0130lk hafta gi\u015fe k\u00e2r\u0131 st\u00fcdyo lehine sinema salonlar\u0131na kar\u015f\u0131 80\/20 oran\u0131ndad\u0131r. Sonraki hafta 70\/30 ve \u00f6yle devam eder. Avatar gibi s\u00fckseli filmlerde bu oran\u0131n 95\/5 oldu\u011fu bile s\u00f6yleniyor. Nadiren az say\u0131daki film ilk hafta sonras\u0131ndaki haftalarda iyi gi\u015fe yapar.<\/p>\n

Peki neden sinema salonlar\u0131 bu fahi\u015f fiyatlar\u0131 koyuyorlar? \u00c7\u00fcnk\u00fc koymazlarsa st\u00fcdyolar\u0131n salonlara film da\u011f\u0131tmak gibi bir y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yoktur. Yani e\u011fer isterlerse salonlar\u0131 tamamen bo\u015fta b\u0131rakabilirler. G\u00f6sterecek filmi olmayan sinema salonlar\u0131 nas\u0131l insan \u00e7eksinler? Ee, sinema salonlar\u0131nda gazoz pahal\u0131 m\u0131?<\/p>\n

(not: T\u00fcrkiye’de salon-da\u011f\u0131t\u0131mc\u0131 oranlar\u0131 bu yaz\u0131daki \u00f6rnekle \u00f6rt\u00fc\u015fmeyebilir, ancak film da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 konusu ile sinema salonlar\u0131ndaki tekelle\u015fme T\u00fcrkiye i\u00e7in \u00e7ok daha vahim baz\u0131 problemlerin oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Daha almam\u0131z gereken \u00e7ok yol var. Hukuk ve haklar korunana dek vurgunu yapan yap\u0131yor. Her zamanki gibi.)
\n
\n4- Sahte Film Ele\u015ftiriler<\/strong>i<\/p>\n

Televizyonda, z\u0131rva bir film i\u00e7in “\u00e7arp\u0131c\u0131” gibi bir yorumun y\u00fcksek sesle seslendirildi\u011fini hi\u00e7 duymad\u0131n\u0131z m\u0131? Arkada\u015flar\u0131n\u0131zla \u015f\u00f6yle devam etmi\u015fsinizdir belki: “\u00c7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde z\u0131rva” Pazarlama departmanlar\u0131 film hakk\u0131nda yap\u0131lan ele\u015ftirileri yeniden yazar. \u00d6rne\u011fin: “Histerik \u015fekilde m\u00fcsrif ve s\u00fcrpriz bir \u015fekilde e\u011flenceli” c\u00fcmlesi k\u0131salt\u0131l\u0131r ve “Histerik… E\u011flenceli…” oluverir. Bazen ba\u015fka bir film i\u00e7in yap\u0131lm\u0131\u015f ele\u015ftiriler kullan\u0131l\u0131r, bazen de filmin t\u00fcr\u00fcne ait genel tan\u0131mlamalar. Film hakk\u0131ndaki ger\u00e7ek d\u00fc\u015f\u00fcnceler asla de\u011fildir bunlar.<\/p>\n

Bununla s\u0131n\u0131rl\u0131 de\u011fil. Hollywood’un sevdi\u011fi bir \u015fey de olmayan ele\u015ftirmenlere olmayan \u00f6n g\u00f6sterimler d\u00fczenlemesidir. Earl Dittman isimli Wireless dergisi ele\u015ftirmeninin film hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini g\u00f6r\u00fcrs\u00fcn\u00fcz. Bu dergiyi internette bulamazs\u0131n\u0131z ve muhtemelen s\u0131f\u0131r abonesi vard\u0131r. Earl Dittman ad\u0131nda ger\u00e7ek bir adam belki de vard\u0131r, kim bilir.<\/p>\n

David Manning’in hikayesi biraz daha farkl\u0131. 2000 y\u0131l\u0131nda Sony Pictures hayali Manning’i ger\u00e7ek bir gazete olan The Ridgefield Press i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fan bir ele\u015ftirmen olarak g\u00f6sterdi. Ne var ki gazete okurlar\u0131ndan birinin Manning’i sorabilece\u011fini tahmin etmemi\u015flerdi. Gazetedekiler Manning’i hi\u00e7 duymam\u0131\u015flard\u0131 \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00f6yle biri yoktu. Manning Sony Pictures’in pazarlama departman\u0131 taraf\u0131ndan uydurulmu\u015ftu. Fox benzer bir \u015fekilde kendi \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerini rasgele sinema salonu m\u00fcdavimleri gibi \u00e7ekip reklam malzemesi olarak kullanm\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n

(T\u00fcrkiye’deki film ele\u015ftirmenli\u011fi konusu zaten apayr\u0131 bir vahamet. B\u00fcy\u00fck film \u015firketlerinin benzeri manip\u00fclasyonlar\u0131 yapmak i\u00e7in sahte isimlere ihtiyac\u0131 yok \u00fclkemizde.)
\n
\n3- Telif Haklar\u0131 Sa\u00e7mal\u0131\u011f\u0131<\/strong><\/p>\n

\"Steambot<\/a>
Steamboat Willie<\/figcaption><\/figure>\n

Telif hakk\u0131 konusunun k\u00f6t\u00fc ve gereksiz oldu\u011funu s\u00f6ylemiyorum. Sanat\u00e7\u0131lar\u0131n haklar\u0131n\u0131, s\u00fcl\u00fcklere kar\u015f\u0131 korumaya yarad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. K\u00f6t\u00fc ve gereksiz olan, film \u015firketlerinin telif haklar\u0131 konusunu, insanlar\u0131 entelekt\u00fcel varl\u0131klar\u0131ndan uzak tutmak i\u00e7in bir sopa gibi kullanmalar\u0131.<\/p>\n

Telif haklar\u0131 konusu ilk \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda 28 y\u0131l ile s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131. 28 y\u0131l sonras\u0131nda bir sanat eseri halk\u0131n mal\u0131 oluyordu. Sonras\u0131nda bu s\u00fcre defalarca kere uzat\u0131ld\u0131. Bir \u015firket bu konuda hep \u00f6nc\u00fc oldu: Disney.<\/p>\n

Steamboat Willie’nin telif s\u00fcresi her dolmaya yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Disney tutu\u015ftu ve h\u00fck\u00fcmete lobi yaparak yeni bir telif uzatma yasas\u0131n\u0131 yasa olarak \u00e7\u0131kartt\u0131rd\u0131. Steamboat Willie halk\u0131n mal\u0131 olursa Disney’in logosu haline gelen Mickey Mouse da bundan etkilenecekti. Ger\u00e7ek \u015fu ki Disney hala Steamboat Willie ile ilgili dvd sat\u0131\u015flar\u0131ndan tonla para kazanmaktad\u0131r.<\/p>\n

Duke Universitesinin haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 listeye g\u00f6re e\u011fer Disney 1976’da telif yasas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeseydi bu sene \u00f6rne\u011fin On the Waterfront ve Seven Samurai gibi filmler halk\u0131n mal\u0131 olacakt\u0131. Hatta Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi’nin ilk iki kitab\u0131 herkes i\u00e7in bedava hale gelecekti. Steamboat Willie 2023’e kadar telif korumas\u0131nda oldu\u011fu i\u00e7in pek \u00e7ok entelekt\u00fcel birikim halk\u0131n mal\u0131 olam\u0131yor. Bu y\u0131l \u00e7\u0131kan filmlerin ne zaman halk\u0131n mal\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 var\u0131n siz hesap edin.<\/p>\n

Komik olan; baz\u0131 hukuk\u00e7ular Steamboat Willie’nin hi\u00e7bir \u015fekilde telif konusu olamayabilece\u011fini iddia ediyor. Bug\u00fcnlerde bir sanat eseri ortaya koyarsan\u0131z telif hakk\u0131na sahip olman\u0131z i\u00e7in kaydettirmeniz gerekmiyor. Ama eskiden \u00f6zel olarak kaydettirmeli ve telifin korunmas\u0131 gereken durumlar\u0131 beyan etmeliydiniz. Bir Disney ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 George Brown, Disney’in Steamboat Willie’nin telifi i\u00e7in uygunsuz davrand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve telif konusunun ge\u00e7ersiz oldu\u011funu iddia etti. Ba\u015fka telif haklar\u0131 uzmanlar\u0131 da bu iddiay\u0131 desteklediler b\u00f6ylece Disney’in dikkatini \u00e7ekmeyi ba\u015fard\u0131lar. Disney, Brown’\u0131 iftira davas\u0131 a\u00e7makla tehdit etti, konu kapand\u0131.<\/p>\n

(Telif haklar\u0131 konusuna sa\u00e7mal\u0131k diyemeyiz ama yap\u0131m \u015firketlerinin koca koca sanat\u00e7\u0131lar\u0131 bu konuda vitrine koymalar\u0131 kan\u0131m\u0131zca hi\u00e7 etik de\u011fil. Kazanc\u0131 yap\u0131m \u015firketlerine g\u00f6re \u00e7ok daha d\u00fc\u015f\u00fck oranlarda kalan sanat\u00e7\u0131 ve entelekt\u00fcelin “eserlerimizi kopyalamay\u0131n, \u00e7almay\u0131n, hepiniz h\u0131rs\u0131zs\u0131n\u0131z” vb. sloganlarla kitle ileti\u015fim ortamlar\u0131nda boy g\u00f6stermeleri en ba\u015fta o sanat\u00e7\u0131lara sayg\u0131s\u0131zl\u0131k. Sanat\u00e7\u0131 normal \u015fartlarda eserinin izleniyor ve seviliyor olmas\u0131ndan memnun olmal\u0131. Para i\u015flerine bula\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131. Sanat eserinden emek verenlerin de\u011fil korsanlar\u0131n para kazan\u0131yor olmas\u0131 kabul edilemez. Sanat\u00e7\u0131 ile seyircisi aras\u0131na da kimsenin girmeye hakk\u0131 yok, sanat\u00e7\u0131 kendi sanat\u0131n\u0131 satan t\u00fcccarlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmemeli.)
\n
\n2- T\u00fcketicinin bo\u011faz\u0131na sar\u0131lmak<\/strong><\/p>\n

\u0130nternetten abonelik ya da dvd kiralamay\u0131 seven bir seyirci iseniz son zamanlardaki iki kata yak\u0131n fiyat art\u0131\u015flar\u0131 sizi sinirlenmeye \u00e7oktan ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131.
\nFilm \u015firketleri, Netflix, Hulu veya Redbox gibi video kiralama \u015firketlerini hi\u00e7 sevmezler. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu \u015firketler filmlerin her izleni\u015fi i\u00e7in para \u00f6denmemesini sa\u011fl\u0131yorlar. Geli\u015fen teknolojiye ayak uydurarak yeni y\u00f6ntemlerle filmleri bulu\u015fturuyorlar. Hal b\u00f6yle olunca bu arac\u0131lar sayesinde st\u00fcdyolar\u0131n dvd sat\u0131\u015f oranlar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor ve st\u00fcdyolar paniklemeye ba\u015fl\u0131yorlar. Bu da t\u00fcketiciye yans\u0131yan y\u00fcksek fiyatlar olarak ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor.<\/p>\n

(Yasal film izleme yollar\u0131n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir servete bedel olmas\u0131n\u0131n sonucunda de\u011fil midir izinsiz kopyalamalar, korsana ra\u011fbet? Maliyeti 1 lira bile olmayan dvd i\u00e7in 30 lira fiyat da neyin nesi?)<\/p>\n

1- \u00c7al\u0131nan Senaryolar<\/strong><\/p>\n

Problem \u015fu: Senaryolar\u0131n telif haklar\u0131 vard\u0131r ama fikirlerin yoktur. Bir st\u00fcdyo fikrinizi be\u011fendiyse ama sizinle anla\u015fmak istemiyorsa hemen bir ba\u015fka yazar\u0131 i\u015fe al\u0131rlar ve “kendi fikirlerini” yazd\u0131r\u0131rlar. Devasa \u015firketlerin g\u00fc\u00e7l\u00fc avukatlar\u0131yla fikrinizin telifi i\u00e7in sava\u015f verebilecek g\u00fc\u00e7te misiniz? Paramount ve Warner Bros. aras\u0131nda kalan Art Buchwald ba\u015faramad\u0131.<\/p>\n

(Hukuk b\u00f6ylesine i\u015flevsizle\u015febiliyorsa sanat\u00e7\u0131 ne yapabilir ki? Dumanl\u0131 havay\u0131 sevenler aynen sistemin devam\u0131n\u0131 istemezler mi? Bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc 2 saate varan dizi filmlerden en \u00e7ok kim kazan\u00e7l\u0131 \u00e7\u0131k\u0131yor olabilir? Sanat\u00e7\u0131 ve kreatif insanlar\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 kesin. Fikre sayg\u0131, g\u00fcn\u00fcbirlik vurgun i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcn\u00fc bir g\u00fcn yener mi? Hi\u00e7 sanm\u0131yorum.)<\/p>\n

Ashe Cantrell’in yaz\u0131s\u0131ndan serbest\u00e7e terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Parantez i\u00e7leri bana ait.<\/em><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

6- Hileli muhasebecilik \u0130\u015fte bir Hollywood \u00f6rne\u011fi: Bir st\u00fcdyo bir film yapar. St\u00fcdyo filmi kendi da\u011f\u0131t\u0131r, buna ra\u011fmen yap\u0131m \u015firketi ve da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketi teknik olarak farkl\u0131 bir \u015firkettir ama ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck \u015firketin alt\u0131nda i\u015f g\u00f6r\u00fcrler. Ayn\u0131 zamanda da\u011f\u0131t\u0131m \u015firketi istedi\u011fi \u00fccreti kendisine bi\u00e7ebilir, isterse bu zilyon dolarlar olsun. Sonras\u0131nda film gi\u015feden milyar dolar kazansa teknik […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[249],"tags":[129,91,34,79,263,90],"class_list":["post-1471","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sinema-tv","tag-hollywood","tag-medya","tag-sinema","tag-sinema-sektoru","tag-tercume","tag-tuketim"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1471","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1471"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1471\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1645,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1471\/revisions\/1645"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1471"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1471"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1471"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}