{"id":1319,"date":"2013-01-31T23:49:37","date_gmt":"2013-01-31T20:49:37","guid":{"rendered":"http:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1319"},"modified":"2017-05-12T00:20:58","modified_gmt":"2017-05-11T21:20:58","slug":"las-meninas-ve-mimetik-teori","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/?p=1319","title":{"rendered":"Las Meninas ve mimetik teori"},"content":{"rendered":"
\"Las<\/a>
Las Meninas (Nedimeler) – Diego Vel\u00e1zquez<\/figcaption><\/figure>\n

Sevilla’l\u0131 ressam Diego Vel\u00e1zquez’in “Nedimeler” Las Meninas isimli tablosu pek \u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n en ilgin\u00e7 resmi kabul ediliyor. Bu tablo belki de sanat eseri ile seyircisi aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 y\u0131kmaya y\u00f6nelik bug\u00fcne dek yap\u0131lm\u0131\u015f en ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015f. Klasik yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re seyirci ile sanat eseri aras\u0131nda kesin bir ayr\u0131m vard\u0131r. Sanat\u00e7\u0131 eserini ortaya koyar ve seyircisi de eseri m\u00fc\u015fahede eder. Taklit ile ger\u00e7ek aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r\u0131n kesinli\u011fidir s\u00f6zkonusu olan. Bir resim, ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n taklidi olarak tuvale d\u00f6k\u00fcl\u00fcr, bir oyun ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n bir benzeri olarak sahneye konur, bir heykel ger\u00e7ek nesne ya da ki\u015finin bir benzeri olarak mermer bloklardan yontulur. Michaelangelo’nun me\u015fhur heykeli Musa’y\u0131 bitirdikten sonra kar\u015f\u0131s\u0131na ge\u00e7ip taklidin muhte\u015femli\u011fi kar\u015f\u0131s\u0131nda hu\u015fu ile “Ey Musa konu\u015fsana, neden konu\u015fmuyorsun?” diye hayk\u0131rd\u0131\u011f\u0131 rivayet edilir. Bir akt\u00f6r ger\u00e7ek bir insan gibi a\u011flar, sevinir… Klasik tragedya ya da komedide seyircilerin tiyatro sahnesine \u00e7\u0131k\u0131p oyuna dahil olduklar\u0131 g\u00f6r\u00fclmez.<\/p>\n

Klasik ve mimetik sanatlar ana ak\u0131m sanatlar olarak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ya\u015farlar. Zaman zaman farkl\u0131 sanat ak\u0131mlar\u0131ndan izler ta\u015f\u0131rlar, etkilenirler ama \u00e7o\u011funlu\u011fa hitap eden sanat eserleri hep mimetik teoriyle bar\u0131\u015f\u0131kt\u0131r. Belki de bu, anti-mimesis \u00e7abalar\u0131n\u0131n, sanat eserinin \u00f6z\u00fcne de\u011fil de sanat\u00e7\u0131n\u0131n niyetine ve d\u00fcnya g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcne ba\u011fl\u0131 olmas\u0131ndand\u0131r. Gy\u00f6rgy Luk\u00e1cs’\u0131n dedi\u011fi gibi hal b\u00f6yle olunca \u00fcslup da bi\u00e7imsel bir kategori olmaktan \u00e7\u0131kar. \u0130\u00e7erik bir ad\u0131m \u00f6ne \u00e7\u0131kar ve bi\u00e7imi belirler.(1) Anti-mimesis, ad\u0131 \u00fcst\u00fcnde mimesisin anti’sidir, ontolojik s\u0131rada bir ad\u0131m geride kalmaya mahkumdur.<\/p>\n

Velasquez’in Las Meninas’\u0131<\/a> seyirci ile eser aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131ra en \u00e7arp\u0131c\u0131 sald\u0131r\u0131d\u0131r. Michel Foucault, Kelimeler ve \u015eeyler adl\u0131 kitab\u0131nda sayfalarca Las Meninas \u00fczerine tart\u0131\u015f\u0131r. Ressam\u0131n durdu\u011fu yer neresidir, resimde seyirciye (yani bize) s\u0131rt\u0131n\u0131 g\u00f6steren resim ayn\u0131 zamanda bakmakta oldu\u011fumuz resim midir, biz asl\u0131nda kar\u015f\u0131 duvardaki aynadan yans\u0131yan kral ve krali\u00e7enin yan\u0131nda m\u0131 durmaktay\u0131z ve daha pek \u00e7ok girdap bu tablonun seyircilerini beklemektedir. Kim ne derse desin, Las Meninas \u00fczerine istendi\u011fi kadar farkl\u0131 teoriler \u00fcretilsin kesin olan bir \u015fey vard\u0131r. Bu da tablonun tart\u0131\u015fmas\u0131z en b\u00fcy\u00fck s\u00fcrprizidir: Resim ile seyircisi (yani biz) i\u00e7 i\u00e7edir. Mimetik s\u0131n\u0131r ihlal edilmi\u015ftir.<\/p>\n

“Ressam bak\u0131\u015flar\u0131n\u0131 bize ancak, bizim onun modelinin yerinde bulundu\u011fumuz \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00f6neltmektedir. Biz seyirciler fazlal\u0131\u011f\u0131zd\u0131r. Bu bak\u0131\u015f taraf\u0131ndan kabul edilen bizler, onun taraf\u0131ndan kovulmakta, bizden \u00f6nce burada bulunmu\u015f olan taraf\u0131ndan ikame edilmekteyizdir: bizzat modelin kendisi taraf\u0131ndan. Fakat bunun tersine, ressam\u0131n tablonun d\u0131\u015f\u0131nda, ve onun kar\u015f\u0131s\u0131na d\u00fc\u015fen bo\u015flu\u011fa y\u00f6nelen bak\u0131\u015f\u0131, ona seyircilerden gelen (bak\u0131\u015flar) kadar modeli kabul etmektedir: bu belirgin ama kay\u0131ts\u0131z yerde, bakan ve bak\u0131lan s\u00fcrekli al\u0131\u015fveri\u015f halindedir<\/strong>. Hi\u00e7bir bak\u0131\u015f, kararl\u0131 veya daha do\u011frusu, tuvali diklemesine delen bak\u0131\u015f\u0131n yans\u0131z izinin i\u00e7inde de\u011fildir; \u00f6zne ve nesne, seyirci ve model rollerini sonsuza kadar tersy\u00fcz etmektedir… G\u00f6r\u00fclen miyiz g\u00f6ren miyiz?<\/strong>…”(2)<\/p>\n

\"\"
Mutsuz Kral, huysuz i\u015fveren mi?<\/figcaption><\/figure>\n

Velasquez tablosu etraf\u0131nda d\u00f6nen b\u00fct\u00fcn bu tart\u0131\u015fmalardan haberdar olsayd\u0131 ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fc, bilemiyoruz. Belki de t\u00fcm hikaye, resmin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131l olan 1656’da yedinci y\u0131l\u0131na giren evlili\u011finden hala bir erkek varis do\u011fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in mutsuz bir kral olan Philip’in(3), tabloda belli belirsiz ve bulan\u0131k resmedilmi\u015f huysuz bir i\u015fveren olarak, sanat\u00e7\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131na her g\u00fcn yeni ve sa\u00e7ma isteklerle \u00e7\u0131kmas\u0131ndan ibaretttir. \u00d6rne\u011fin Kral, \u00f6demeyi geciktirmek i\u00e7in her g\u00fcn yeni bir ki\u015finin daha tabloda olmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Ve \u00f6deme alma \u00fcmidini hi\u00e7 kaybetmeyen Velasquez belki tabloda bo\u015fluk g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc yere yeni birilerini koymu\u015f ve m\u00fc\u015fteriyi memnun etmek istemi\u015ftir.<\/p>\n

Bu komik senaryo ger\u00e7ek olsa da olmasa da, Velasquez’in Las Meninas’\u0131, resim sanat\u0131n\u0131n imkanlar\u0131n\u0131 g\u00f6stermesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok \u00f6nemlidir. Tablo edilgen de\u011fildir. Ger\u00e7ek dedi\u011fimiz \u015fey, tuvalin y\u00fczeyi i\u00e7in ge\u00e7i\u015fkendir. Las Meninas kar\u015f\u0131s\u0131ndaki seyirci edilgen olamaz. \u00dcretim s\u00fcrecinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.<\/p>\n

(1) Gy\u00f6rgy Luk\u00e1cs, The Meaning of Contemporary Realism, sf.17. T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren Sabri G\u00fcrses, Sanat ve Kuram, K\u00fcre Yay\u0131nlar\u0131, sf.725.<\/em>
\n(2) Michel Foucault, Kelimeler ve \u015eeyler, sf. 29-30, T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7eviren Mehmet Ali K\u0131l\u0131\u00e7bay, \u0130mge Kitabevi<\/em>.
\n(3) What Great Paintings Say, cilt II, sf.418, Rose-Marie & Rainer Hagen, Taschen.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sevilla’l\u0131 ressam Diego Vel\u00e1zquez’in “Nedimeler” Las Meninas isimli tablosu pek \u00e7ok ki\u015fi taraf\u0131ndan b\u00fct\u00fcn zamanlar\u0131n en ilgin\u00e7 resmi kabul ediliyor. Bu tablo belki de sanat eseri ile seyircisi aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 y\u0131kmaya y\u00f6nelik bug\u00fcne dek yap\u0131lm\u0131\u015f en ba\u015far\u0131l\u0131 i\u015f. Klasik yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re seyirci ile sanat eseri aras\u0131nda kesin bir ayr\u0131m vard\u0131r. Sanat\u00e7\u0131 eserini ortaya koyar ve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[248],"tags":[414,69,62,80,107,108,413,72],"class_list":["post-1319","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cesitli","tag-diego-velazquez","tag-en-iyiler","tag-ilginc","tag-kultur","tag-las-meninas","tag-mimesis","tag-resim-sanati","tag-sanat-felsefesi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1319","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1319"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1319\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2125,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1319\/revisions\/2125"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1319"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1319"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.gokhanyorgancigil.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1319"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}